Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-59:2026

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-59:2026 quy định quy trình chẩn đoán bệnh cúm gia cầm độc lực thấp do vi rút cúm gia cầm chủng A/H9N2 gây ra. Đây là tài liệu kỹ thuật chuyên sâu hướng dẫn các cơ quan thú y, phòng thử nghiệm trên toàn quốc thực hiện thống nhất các biện pháp phát hiện, giám sát và kiểm soát hiệu quả dịch bệnh trên đàn gia cầm.

Điều 1: Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định chi tiết quy trình chẩn đoán lâm sàng và chẩn đoán phòng thí nghiệm đối với bệnh cúm gia cầm A/H9N2. Đối tượng áp dụng bao gồm:

• Các loài gia cầm nuôi phổ biến như gà, vịt, ngan, ngỗng, chim cút, gà tây và các loài chim hoang dã có nguy cơ mang mầm bệnh.
• Các phòng thử nghiệm chẩn đoán bệnh động vật thuộc hệ thống thú y nhà nước và các đơn vị dịch vụ xét nghiệm tư nhân được cấp phép.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, các đơn vị cần phối hợp sử dụng các tài liệu kỹ thuật tiêu chuẩn sau:

• TCVN 8400-26: Quy trình chẩn đoán bệnh cúm gia cầm (phần hướng dẫn chung).
• Các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành về an toàn sinh học trong phòng thí nghiệm thú y.
• Hướng dẫn tiêu chuẩn của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH) về quy trình xét nghiệm và chẩn đoán vi rút cúm gia cầm.

Điều 3: Thuật ngữ, định nghĩa và chữ viết tắt

Tiêu chuẩn thống nhất các khái niệm chuyên ngành cốt lõi phục vụ công tác chẩn đoán:

• Vi rút cúm gia cầm A/H9N2: Là phân týp vi rút cúm gia cầm thuộc nhóm độc lực thấp (LPAI), có khả năng gây nhiễm trùng đường hô hấp và làm giảm sản lượng trứng nghiêm trọng ở gia cầm.
• HA (Hemagglutination): Phản ứng ngưng kết hồng cầu, dùng để xác định khả năng gây ngưng kết hồng cầu gà của vi rút.
• HI (Hemagglutination Inhibition): Phản ứng ngăn trở ngưng kết hồng cầu, dùng để định danh kháng nguyên hoặc định lượng kháng thể đặc hiệu H9.
• RT-PCR và Real-time RT-PCR: Phản ứng chuỗi polymerase sao chép ngược, phương pháp sinh học phân tử có độ nhạy và độ đặc hiệu cao dùng để phát hiện vật chất di truyền (RNA) của vi rút cúm A/H9N2.

Điều 4: Thiết bị, dụng cụ, hóa chất và mẫu bệnh phẩm

Quy trình yêu cầu chuẩn bị nghiêm ngặt về cơ sở vật chất và nguồn mẫu để đảm bảo tính chính xác của kết quả xét nghiệm:

• Thiết bị và dụng cụ: Máy Real-time PCR, máy ly tâm lạnh, tủ an toàn sinh học cấp II, tủ ấm, hệ thống tủ lạnh bảo quan mẫu chuyên dụng (âm 20 độ C và âm 80 độ C), các loại pipet tự động đạt chuẩn hiệu chuẩn.
• Hóa chất và sinh phẩm: Kít tách chiết RNA, kít Real-time RT-PCR đặc hiệu cho phân týp H9 và N2, kháng nguyên chuẩn H9, kháng huyết thanh chuẩn H9, nước sinh lý vô trùng và hồng cầu gà 1%.
• Mẫu bệnh phẩm lâm sàng: Tăm bông quẹt dịch hầu họng (tracheal swab) hoặc dịch ổ nhớp (cloacal swab) từ gia cầm sống; hoặc các cơ quan nội tạng như phổi, khí quản, tỳ vị, não từ gia cầm chết nghi mắc bệnh.

Tóm tắt quy trình chẩn đoán cốt lõi theo tiêu chuẩn

Quy trình chẩn đoán bệnh cúm gia cầm A/H9N2 được thực hiện tuần tự qua các bước nghiêm ngặt sau:

• Chẩn đoán lâm sàng: Quan sát các triệu chứng đặc trưng như gia cầm ủ rũ, giảm ăn, ho, hắt hơi, chảy nước mắt nước mũi, sưng đầu, giảm đẻ đột ngột ở đàn gà đẻ (tỷ lệ giảm đẻ có thể từ 10% đến 50%). Bệnh tích đại thể tập trung ở đường hô hấp như khí quản xuất huyết nhẹ, có dịch nhầy, viêm túi khí, viêm màng bụng do vỡ trứng ở gà đẻ.
• Chẩn đoán phòng thí nghiệm:
  • Phát hiện hạt vi rút bằng phương pháp sinh học phân tử: Thực hiện Real-time RT-PCR để phát hiện đoạn gen Matrix (M) của cúm A, sau đó định týp đặc hiệu H9 và N2. Đây là phương pháp nhanh nhất và có độ nhạy cao nhất.
  • Phân lập vi rút: Tiêm truyền bệnh phẩm vào túi niệu phôi gà từ 9 đến 11 ngày tuổi. Thu hoạch dịch niệu sau 48 đến 72 giờ để kiểm tra hoạt tính ngưng kết hồng cầu (HA).
  • Định danh vi rút: Sử dụng phản ứng ngăn trở ngưng kết hồng cầu (HI) với kháng huyết thanh chuẩn H9 để xác định chính xác phân týp vi rút cúm H9N2.