Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-55:2022 về Bệnh động vật - Quy trình chẩn đoán - Phần 55: Bệnh u nhày ở thỏ được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2022, do Viện Thú y biên soạn và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị. Tiêu chuẩn này quy định quy trình chẩn đoán bệnh u nhày ở thỏ (Myxomatosis) phục vụ công tác kiểm soát dịch bệnh, kiểm dịch thú y và nghiên cứu khoa học.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện việc chẩn đoán, xét nghiệm bệnh u nhày ở thỏ tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng trực tiếp bao gồm các phòng thử nghiệm bệnh động vật, cơ quan quản lý chuyên ngành thú y, các cơ sở chăn nuôi thỏ và các đơn vị xuất nhập khẩu động vật.

Thuật ngữ, định nghĩa và đặc điểm dịch tễ

• Bệnh u nhày ở thỏ (Myxomatosis) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do Myxoma virus thuộc họ Poxviridae gây ra trên thỏ.
• Bệnh lây lan nhanh qua các vector truyền bệnh như muỗi, bọ chét, ve, hoặc tiếp xúc trực tiếp giữa thỏ bệnh và thỏ khỏe, qua dụng cụ chăn nuôi bị ô nhiễm.
• Tỷ lệ tử vong ở thỏ mẫn cảm có thể lên tới 90% đến 100% tùy thuộc vào độc lực của chủng virus.

Thiết bị, dụng cụ, thuốc thử và vật liệu thử nghiệm

• Thiết bị cơ bản bao gồm: Máy nhân gen PCR hoặc Real-time PCR, máy ly tâm, tủ an toàn sinh học cấp II, tủ lạnh sâu (âm 20 độ C đến âm 80 độ C), bể cách thủy, máy nghiền mẫu.
• Thuốc thử và hóa chất: Cặp mồi đặc hiệu phát hiện Myxoma virus, kit tách chiết DNA, các dung dịch đệm, hóa chất chạy điện di gel agarose (nếu dùng PCR truyền thống).

Quy trình lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm

• Mẫu bệnh phẩm từ thỏ sống: Lấy dịch tiết từ mắt, mũi, hoặc sinh thiết các nốt u nhày trên da.
• Mẫu bệnh phẩm từ thỏ chết: Thu thập các mô bị tổn thương như nốt u nhày dưới da, hạch lympho sưng to, lách, phổi.
• Bảo quản mẫu: Mẫu bệnh phẩm phải được đặt trong lọ vô trùng, bảo quản ở nhiệt độ từ 2 độ C đến 8 độ C và vận chuyển ngay đến phòng thí nghiệm trong vòng 24 giờ. Nếu để lâu hơn, phải bảo quản ở nhiệt độ âm 20 độ C hoặc thấp hơn.

Chẩn đoán lâm sàng và bệnh tích đại thể

• Triệu chứng lâm sàng: Thỏ sốt cao, bỏ ăn, lờ đờ. Xuất hiện tình trạng sưng phù nề ở vùng đầu, mí mắt, tai và cơ quan sinh dục ngoài. Chảy nhiều nước mắt, nước mũi dạng mủ, gây khó thở.
• Bệnh tích đại thể: Xuất hiện các khối u nhày (myxomas) ở vùng dưới da đầu, tai và các bộ phận khác. Hạch lympho sưng to, xuất huyết. Phổi bị viêm, tích dịch, lách sưng to và sẫm màu.

Chẩn đoán phòng thí nghiệm bằng phương pháp PCR

• Tách chiết DNA: Sử dụng các bộ kit tách chiết thương mại theo hướng dẫn của nhà sản xuất để thu nhận DNA của Myxoma virus từ mẫu bệnh phẩm.
• Phản ứng PCR: Sử dụng cặp mồi đặc hiệu để khuếch đại đoạn gen mục tiêu của Myxoma virus.
• Đọc kết quả: Tiến hành điện di sản phẩm PCR trên gel agarose, nhuộm màu và quan sát dưới ánh sáng tử ngoại. Mẫu dương tính khi xuất hiện vạch sản phẩm có kích thước đúng theo thiết kế của cặp mồi chuẩn.

Chẩn đoán phòng thí nghiệm bằng phương pháp Real-time PCR

• Sử dụng hệ thống Real-time PCR với cặp mồi và mẫu dò (probe) đặc hiệu để phát hiện sự hiện diện của DNA virus một cách nhanh chóng và chính xác.
• Đánh giá kết quả dựa trên chu kỳ ngưỡng (Ct). Mẫu có giá trị Ct nhỏ hơn giá trị quy định của quy trình được coi là dương tính với Myxoma virus.

Kết luận và báo cáo kết quả

• Thỏ được xác định mắc bệnh u nhày khi có các triệu chứng lâm sàng điển hình kết hợp với kết quả xét nghiệm PCR hoặc Real-time PCR dương tính với Myxoma virus.
• Khi phát hiện ca bệnh dương tính, phòng thử nghiệm phải báo cáo ngay cho cơ quan quản lý thú y có thẩm quyền để triển khai các biện pháp chống dịch kịp thời.

Hiệu lực thi hành

TCVN 8400-55:2022 có hiệu lực kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố ban hành, thay thế hoặc bổ sung các hướng dẫn kỹ thuật chẩn đoán bệnh u nhày ở thỏ trước đây tại Việt Nam.