Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-41:2019 về Bệnh động vật - Quy trình chẩn đoán - Phần 41: Bệnh dịch tả lợn châu Phi được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2019, ban hành nhằm quy định quy trình kỹ thuật thống nhất trên toàn quốc để chẩn đoán chính xác và kịp thời bệnh dịch tả lợn châu Phi.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý chuyên ngành thú y, các phòng thử nghiệm, chẩn đoán bệnh động vật, cùng các tổ chức, cá nhân thực hiện việc giám sát, xét nghiệm và chẩn đoán phát hiện virus dịch tả lợn châu Phi ở lợn nuôi và lợn rừng tại Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của quy trình chẩn đoán theo TCVN 8400-41:2019

1. Quy định chung và chuẩn bị (Điều 1 đến Điều 4)

• Phạm vi áp dụng (Điều 1): Xác định giới hạn kỹ thuật của tiêu chuẩn trong việc chẩn đoán lâm sàng, bệnh tích và xét nghiệm phòng thí nghiệm đối với bệnh dịch tả lợn châu Phi.
• Tài liệu viện dẫn (Điều 2): Quy định các tiêu chuẩn liên quan bắt buộc phải áp dụng song song, đặc biệt là các quy chuẩn về an toàn sinh học phòng thí nghiệm và quy trình lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển bệnh phẩm động vật.
• Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3): Định nghĩa chi tiết về bệnh dịch tả lợn châu Phi (African Swine Fever - ASF) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus dịch tả lợn châu Phi (ASFV) thuộc họ Asfarviridae gây ra, có khả năng lây lan nhanh và gây tỷ lệ chết lên đến 100% ở lợn.
• Thuốc thử và vật liệu thử (Điều 4): Yêu cầu sử dụng các loại hóa chất tinh khiết dùng cho phân tích sinh học phân tử, bao gồm mồi (primers) và mẫu dò (probes) đặc hiệu cho ASFV, các bộ kit tách chiết DNA, kit Real-time PCR, kháng nguyên và kháng thể chuẩn phục vụ cho phản ứng ELISA.

2. Thiết bị, dụng cụ và an toàn sinh học

• Yêu cầu bắt buộc về trang thiết bị phòng thí nghiệm bao gồm máy Real-time PCR, máy đọc ELISA, máy ly tâm lạnh, tủ an toàn sinh học cấp 2 để đảm bảo an toàn cho kỹ thuật viên và tránh phát tán mầm bệnh ra môi trường.
• Dụng cụ lấy mẫu và mổ khám phải được tiệt trùng triệt để trước và sau khi sử dụng.

3. Chẩn đoán lâm sàng và bệnh tích đại thể

• Triệu chứng lâm sàng: Lợn mắc bệnh ở thể cấp tính thường sốt cao liên tục (40,5 độ C đến 42 độ C), lười vận động, nằm chồng đống lên nhau. Xuất hiện các vùng da xuất huyết màu đỏ sẫm hoặc tím xanh ở tai, đuôi, bụng và các chi. Lợn có biểu hiện khó thở, ho, nôn mửa, tiêu chảy có máu hoặc táo bón, chảy nước mắt, nước mũi có lẫn máu. Ở thể quá cấp tính, lợn có thể chết đột ngột mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng.
• Bệnh tích đại thể khi mổ khám: Xuất huyết nghiêm trọng ở các hạch lympho (đặc biệt là hạch thận, hạch dạ dày và hạch ruột sưng to, xuất huyết trông giống như cục máu đông). Lách sưng to gấp nhiều lần bình thường, mềm nhũn, màu tối sẫm như quả mận chín. Thận có các điểm xuất huyết lấm chấm như trứng chim cút trên bề mặt và vỏ thận. Phổi bị phù nề, tràn dịch màng phổi, màng tim và xoang bụng có dịch màu vàng nhạt hoặc lẫn máu.

4. Chẩn đoán trong phòng thí nghiệm (Xét nghiệm quyết định)

• Phương pháp Real-time PCR (Phản ứng chuỗi polymerase thời gian thực): Đây là phương pháp có độ nhạy và độ đặc hiệu cao nhất, được ưu tiên sử dụng hàng đầu để phát hiện DNA của virus dịch tả lợn châu Phi trong các mẫu bệnh phẩm như máu, lách, hạch lympho, thận, tủy xương.
• Phương pháp PCR truyền thống: Sử dụng để khuếch đại đoạn gen đặc hiệu của ASFV, hỗ trợ xác định sự hiện diện của virus trong các điều kiện phòng thí nghiệm chưa trang bị máy Real-time PCR.
• Phương pháp ELISA (Xét nghiệm hấp thụ miễn dịch liên kết với enzyme): Áp dụng để phát hiện kháng thể kháng virus dịch tả lợn châu Phi trong huyết thanh lợn. Phương pháp này chủ yếu dùng cho công tác giám sát dịch tễ, kiểm tra các đàn lợn nghi ngờ đã khỏi bệnh hoặc ở các vùng có nguy cơ cao.
• Phương pháp kháng thể huỳnh quang trực tiếp (FAT): Sử dụng để phát hiện kháng nguyên virus trong các lát cắt mô mỏng của lách, hạch hoặc thận dưới kính hiển vi huỳnh quang.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-41:2019 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành. Tiêu chuẩn này là căn cứ pháp lý và kỹ thuật tối cao để các cơ quan thú y địa phương và trung ương thực hiện việc công bố dịch, áp dụng các biện pháp khẩn cấp nhằm bao vây, dập dịch tả lợn châu Phi theo quy định của Luật Thú y.