Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-2:2010

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-2:2010 quy định quy trình chẩn đoán bệnh do vi khuẩn Streptococcus suis gây ra trên lợn. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng giúp các cơ quan chuyên môn, phòng thí nghiệm và cán bộ thú y chủ động phát hiện, chẩn đoán chính xác và kịp thời đưa ra các biện pháp phòng chống dịch bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho ngành chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe cộng đồng do đây là bệnh truyền lây giữa động vật và người.

Phạm vi áp dụng và đối tượng thực hiện

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các phòng thử nghiệm, cơ sở chẩn đoán bệnh động vật thực hiện việc xét nghiệm phát hiện vi khuẩn Streptococcus suis trên lợn. Quy trình chẩn đoán bao gồm các bước từ kiểm tra triệu chứng lâm sàng, biến đổi bệnh tích đến các xét nghiệm chuyên sâu trong phòng thí nghiệm.

Chẩn đoán lâm sàng (Triệu chứng đặc trưng)

Bệnh do Streptococcus suis gây ra trên lợn thường diễn biến ở các thể cấp tính, á cấp tính và mãn tính với các biểu hiện lâm sàng điển hình sau:

• Thể quá cấp tính và cấp tính: Lợn sốt cao đột ngột từ 40,5 độ C đến 42,5 độ C, bỏ ăn, ủ rũ, đỏ da. Lợn có thể chết nhanh chóng trong vòng 24 giờ đến 48 giờ mà chưa biểu hiện rõ triệu chứng.
• Thể thần kinh (Viêm màng não): Đây là triệu chứng rất đặc trưng. Lợn có biểu hiện mất thăng bằng, đi loạng choạng, run rẩy, co giật, trợn mắt, nằm nghiêng một bên và có các động tác bơi chèo.
• Thể viêm khớp: Các khớp chân (đặc biệt là khớp gối và khớp cổ chân) bị sưng to, nóng, đau, khiến lợn đi lại khó khăn hoặc không thể đứng dậy.
• Thể hô hấp: Lợn thở khó, thở thể bụng, ho, chảy nước mũi do viêm phổi và màng phổi.

Chẩn đoán bệnh tích (Biến đổi đại thể)

Khi mổ khám lợn nghi mắc bệnh, cần chú ý các bệnh tích đại thể điển hình sau:

• Hệ thần kinh: Màng não bị xung huyết, xuất huyết, dịch não tủy đục hoặc có mủ, não bị phù nề.
• Hệ vận động: Các khớp bị viêm, sưng to, chứa nhiều dịch viêm có lẫn mủ hoặc fibrin.
• Hệ tuần hoàn và hô hấp: Xoang ngực và xoang bụng chứa nhiều dịch thẩm xuất có lẫn sợi fibrin. Phổi bị viêm, tụ máu, có thể có dịch mủ trong phế quản. Tim bị viêm màng ngoài tim xơ hóa, cơ tim mềm nhão.
• Các cơ quan nội tạng khác: Lách sưng to, sẫm màu. Hạch lympho toàn thân sưng to, đỏ và xuất huyết.

Chẩn đoán trong phòng thí nghiệm (Quy trình xét nghiệm)

Để đưa ra kết luận chính xác nhất, tiêu chuẩn quy định bắt buộc phải thực hiện các bước xét nghiệm phòng thí nghiệm bao gồm:

• Lấy mẫu và bảo quản bệnh phẩm: Mẫu bệnh phẩm phải được lấy từ lợn mới chết hoặc lợn bệnh đang sốt cao chưa điều trị kháng sinh. Các mẫu cần lấy bao gồm: não, dịch não tủy, dịch khớp, lách, máu tim, hạch lympho. Bệnh phẩm phải được bảo quản ở nhiệt độ từ 2 độ C đến 8 độ C và vận chuyển nhanh chóng về phòng thí nghiệm trong vòng 24 giờ.
• Nhuộm soi kính hiển vi: Tiến hành làm tiêu bản từ dịch não tủy, dịch khớp hoặc các cơ quan nội tạng, nhuộm Gram. Kết quả dương tính khi quan sát thấy vi khuẩn hình cầu hoặc hình bầu dục, bắt màu Gram dương, đứng riêng lẻ, đi thành đôi hoặc xếp thành chuỗi ngắn.
• Nuôi cấy và phân lập vi khuẩn: Cấy mẫu bệnh phẩm lên môi trường thạch máu (blood agar) có bổ sung 5% đến 10% máu cừu hoặc máu ngựa. Ủ ấm ở nhiệt độ 37 độ C trong môi trường có 5% đến 10% CO2 từ 24 giờ đến 48 giờ. Quan sát khuẩn lạc: khuẩn lạc nhỏ, tròn, trong suốt hoặc xám nhạt, gây tan máu alpha hoặc beta tùy thuộc vào serotype.
• Thử nghiệm sinh hóa xác định vi khuẩn: Thực hiện các phản ứng sinh hóa đặc trưng như: phản ứng Catalase (âm tính), phản ứng Oxidase (âm tính), khả năng phân hủy esculin (dương tính), không sinh trưởng trong môi trường NaCl 6,5%.
• Xác định serotype và độc lực bằng phương pháp PCR: Sử dụng kỹ thuật PCR để xác định các serotype phổ biến (đặc biệt là serotype 2 gây bệnh chủ yếu trên lợn và người) và phát hiện các gene độc lực đặc trưng như cps (capsular polysaccharide), gdh (glutamate dehydrogenase), mrp (muraminidase-released protein), epf (extracellular factor), sly (suilysin).

Kết luận và đánh giá kết quả

Một ca bệnh được xác định là dương tính với bệnh do vi khuẩn Streptococcus suis khi thỏa mãn các điều kiện sau: có triệu chứng lâm sàng và bệnh tích điển hình của bệnh; phân lập được vi khuẩn Streptococcus suis từ bệnh phẩm và xác định đúng đặc tính sinh hóa; hoặc có kết quả dương tính bằng phương pháp PCR xác định sự hiện diện của vi khuẩn Streptococcus suis.