Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-27:2014 do Viện Thú y biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định quy trình kỹ thuật đồng bộ và chuẩn hóa nhằm chẩn đoán chính xác bệnh sán lá gan ở động vật.

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn pháp lý và đối tượng áp dụng của quy trình chẩn đoán:

• Tiêu chuẩn quy định quy trình chẩn đoán lâm sàng và xét nghiệm phòng thí nghiệm đối với bệnh sán lá gan ở động vật nuôi, đặc biệt tập trung vào các loài động vật nhai lại như trâu, bò, dê, cừu.
• Tác nhân gây bệnh mục tiêu bao gồm hai loài sán lá gan phổ biến là Fasciola gigantica và Fasciola hepatica thuộc họ Fasciolidae.
• Tiêu chuẩn này áp dụng cho các cơ quan kiểm dịch động vật, hệ thống phòng thí nghiệm thú y các cấp, cùng các tổ chức, cá nhân thực hiện công tác xét nghiệm và phòng chống dịch bệnh động vật trên phạm vi cả nước.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để thực hiện quy trình chẩn đoán một cách chính xác và đồng bộ, tiêu chuẩn yêu cầu áp dụng kết hợp với các tài liệu viện dẫn liên quan:

• Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành về yêu cầu chung đối với năng lực của phòng thử nghiệm và hiệu chuẩn, cùng các quy định về an toàn sinh học phòng thí nghiệm.
• Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn thống nhất các khái niệm chuyên ngành cốt lõi phục vụ cho công tác chẩn đoán:

• Bệnh sán lá gan (Fascioliasis): Là bệnh ký sinh trùng truyền lây giữa động vật và người, do các loài sán lá thuộc giống Fasciola ký sinh ở ống mật và túi mật của động vật nhai lại gây ra. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm gan cấp tính hoặc mãn tính, xơ hóa đường mật, thiếu máu, suy nhược và giảm năng suất nghiêm trọng.
• Vật chủ trung gian: Là các loài ốc nước ngọt thuộc họ Lymnaeidae (như Lymnaea viridis, Lymnaea auricularia), nơi ấu trùng sán lá gan thực hiện quá trình nhân lên vô tính và phát triển qua các giai đoạn từ ấu trùng lông (miracidium), bào nang (sporocyst), redia, đến ấu trùng đuôi (cercaria).
• Nang trùng (Metacercaria): Là giai đoạn gây nhiễm của sán lá gan. Ấu trùng đuôi sau khi rời khỏi ốc trung gian sẽ rụng đuôi và hóa nang bám vào các loài thực vật thủy sinh hoặc lơ lửng trong nước. Động vật bị nhiễm bệnh do ăn phải thực vật thủy sinh hoặc uống nước có chứa nang trùng này.

4. Thuốc thử và vật liệu thử (Điều 4)

Quy trình chẩn đoán đòi hỏi việc chuẩn bị đầy đủ và chính xác các loại hóa chất, thuốc thử và vật liệu chuyên dụng để đảm bảo độ tin cậy của kết quả xét nghiệm:

• Hóa chất và thuốc thử cơ bản: Bao gồm nước cất hoặc nước khử ion; dung dịch sinh lý mặn (NaCl 0,9 %); dung dịch formalin (formol) nồng độ từ 5 % đến 10 % dùng để cố định, bảo quản mẫu bệnh phẩm, trứng sán hoặc sán trưởng thành.
• Thuốc nhuộm và hóa chất bổ trợ: Dung dịch xanh methylen (methylene blue) hoặc dung dịch malachite green dùng để nhuộm nền, giúp phân biệt rõ cấu trúc trứng sán lá gan dưới kính hiển vi; cồn (ethanol) các nồng độ khác nhau (70 %, 96 %, tuyệt đối) phục vụ quá trình rửa và bảo quản mẫu định danh.
• Vật liệu và dụng cụ tiêu hao: Lam kính (slide), lamen (coverslip) sạch; ống nghiệm thủy tinh hoặc ống nhựa ly tâm; phễu lọc, lưới lọc kim loại hoặc rây lọc chuyên dụng có kích thước mắt lưới phù hợp (thường từ 80 mesh đến 100 mesh) để lọc cặn phân khi tìm trứng sán; que khuấy, cốc thủy tinh các dung tích khác nhau.
• Yêu cầu về chất lượng: Tất cả các hóa chất, thuốc thử sử dụng trong quy trình chẩn đoán phải là loại tinh khiết dùng cho phân tích hóa học hoặc dùng trong phòng thí nghiệm sinh học, còn hạn sử dụng và được bảo quản đúng điều kiện nhiệt độ quy định của nhà sản xuất.