Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-17:2016

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-17:2016 thuộc bộ tiêu chuẩn về Bệnh thủy sản - Quy trình chẩn đoán, cụ thể là Phần 17 quy định quy trình chẩn đoán bệnh sữa trên tôm hùm. Tiêu chuẩn này đưa ra các hướng dẫn kỹ thuật chi tiết nhằm phát hiện và xác định tác nhân gây bệnh sữa (do vi khuẩn dạng Rickettsia - Rickettsia-like organism - RLO gây ra) ở tôm hùm nuôi, giúp người nuôi và cơ quan quản lý có biện pháp phòng trị kịp thời.

Phạm vi áp dụng và đối tượng tiêu chuẩn

• Đối tượng áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loài tôm hùm nuôi phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt là tôm hùm bông (Panulirus ornatus) và tôm hùm xanh (Panulirus homarus).
• Phạm vi điều chỉnh: Quy định quy trình chẩn đoán bệnh sữa bằng các phương pháp lâm sàng và xét nghiệm phòng thí nghiệm chuyên sâu.

Phương pháp chẩn đoán lâm sàng (Dấu hiệu bệnh lý)

Chẩn đoán lâm sàng dựa trên các biểu hiện bên ngoài và hành vi của tôm hùm bị nhiễm bệnh:

• Màu sắc dịch cơ thể: Dịch cabin (máu tôm) chuyển từ trạng thái trong suốt sang màu trắng đục như nước vo gạo hoặc như sữa, không đông hoặc rất khó đông khi tiếp xúc với không khí.
• Biểu hiện hoạt động: Tôm hoạt động kém, lờ đờ, phản xạ chậm chạp với tiếng động hoặc ánh sáng, thường bò lên thành lồng hoặc nằm im trên đáy, giảm ăn hoặc bỏ ăn hoàn toàn.
• Biến đổi ngoại hình: Các khớp chân bò, râu và phần bụng của tôm có biểu hiện sưng tấy, cơ thịt vùng bụng chuyển sang màu trắng đục, mất đi độ trong suốt tự nhiên.

Phương pháp chẩn đoán trong phòng thí nghiệm

Để có kết quả chính xác nhất, tiêu chuẩn hướng dẫn áp dụng các kỹ thuật sinh học phân tử và mô bệnh học:

• Phương pháp PCR (Polymerase Chain Reaction): Sử dụng cặp mồi đặc hiệu để phát hiện DNA của vi khuẩn Rickettsia-like (RLO) gây bệnh sữa. Đây là phương pháp có độ nhạy và độ đặc hiệu cao nhất hiện nay, cho phép phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.
• Phương pháp nhuộm màu và soi kính hiển vi: Thực hiện phết kính mẫu dịch máu hoặc mô cơ, nhuộm Giemsa hoặc nhuộm Gram để quan sát sự hiện diện của các thể RLO bên trong tế bào vật chủ dưới kính hiển vi quang học.
• Phương pháp mô bệnh học: Cắt lát mỏng các mô đích như gan tụy, cơ, tim, nhuộm H&E (Hematoxylin và Eosin) để đánh giá mức độ tổn thương cấu trúc tế bào và phát hiện các thể bao của vi khuẩn trong tế bào chất.

Quy trình lấy mẫu và bảo quản mẫu bệnh phẩm

• Lấy mẫu dịch máu: Sử dụng bơm tiêm vô trùng để hút dịch máu từ khớp gốc chân bò hoặc từ tim tôm hùm.
• Lấy mẫu mô: Thu thập các phần mô cơ bụng, gan tụy của tôm nghi nhiễm bệnh để phục vụ cho phân tích PCR hoặc làm tiêu bản mô bệnh học.
• Bảo quản và vận chuyển: Mẫu dùng cho PCR cần được bảo quản trong cồn tuyệt đối (từ 96% đến 99%) hoặc giữ lạnh ở nhiệt độ từ 2 độ C đến 8 độ C và chuyển ngay về phòng thí nghiệm trong vòng 24 giờ. Mẫu mô bệnh học phải được cố định trong dung dịch Davidson hoặc Formalin 10%.

Kết luận và khuyến nghị chẩn đoán

Tiêu chuẩn TCVN 8710-17:2016 là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng giúp các phòng thử nghiệm, cơ quan kiểm dịch động vật thủy sản và người nuôi tôm chủ động phát hiện sớm dịch bệnh. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình lấy mẫu, bảo quản và thực hiện các phản ứng xét nghiệm theo tiêu chuẩn sẽ đảm bảo độ chính xác cao, hạn chế tối đa thiệt hại kinh tế cho ngành nuôi trồng thủy sản xuất khẩu.