Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8400-8:2011

Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8400-8:2011 do Viện Thú y biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định quy trình chẩn đoán bệnh nấm phổi do Aspergillus ở gia cầm, một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến hệ hô hấp và gây thiệt hại kinh tế lớn trong ngành chăn nuôi.

1. Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước đối với các phòng thử nghiệm, cơ quan kiểm dịch động vật và các cơ sở chăn nuôi nhằm phát hiện và chẩn đoán chính xác bệnh nấm phổi do nấm Aspergillus gây ra trên các loài gia cầm như gà, vịt, ngan, ngỗng, gà tây và chim cảnh.

2. Thiết bị, dụng cụ và hóa chất phục vụ chẩn đoán

Để thực hiện quy trình chẩn đoán theo đúng tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm cần trang bị đầy đủ các thiết bị và hóa chất chuyên dụng bao gồm:

• Kính hiển vi quang học có độ phóng đại phù hợp để quan sát sợi nấm và bào tử.
• Tủ ấm duy trì nhiệt độ ổn định từ 37 độ C đến 42 độ C phục vụ quá trình nuôi cấy nấm.
• Môi trường nuôi cấy chuyên dụng: Thạch Sabouraud Dextrose Agar (SDA) có bổ sung kháng sinh để hạn chế sự phát triển của vi khuẩn tạp nhiễm.
• Hóa chất nhuộm và soi tươi: Dung dịch Kali hydroxit (KOH) nồng độ từ 10% đến 20% hoặc dung dịch lactophenol cotton blue để cố định và nhuộm mẫu nấm.
• Dụng cụ mổ khám vô trùng và các thiết bị bảo hộ cá nhân tránh hít phải bào tử nấm gây hại cho người thực hiện.

3. Chẩn đoán lâm sàng và đặc điểm dịch tễ học

Quy trình chẩn đoán lâm sàng dựa trên các biểu hiện đặc trưng của đàn gia cầm nhiễm bệnh:

• Đặc điểm dịch tễ: Bệnh thường xảy ra ở gia cầm non (từ 1 đến 3 tuần tuổi) với tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết cao. Nguồn lây nhiễm chủ yếu từ chất độn chuồng bị ẩm mốc, thức ăn nhiễm nấm hoặc bào tử nấm có sẵn trong môi trường ấp nở, nuôi thả.
• Triệu chứng lâm sàng: Gia cầm có biểu hiện khó thở rõ rệt, rướn cổ để thở, thở há mồm, nhịp thở nhanh nhưng không có tiếng khò khè của dịch mũi. Con vật ủ rũ, kém ăn, lông xơ xác, chậm lớn, có thể xuất hiện triệu chứng tiêu chảy hoặc triệu chứng thần kinh nếu nấm xâm nhập vào não.

4. Chẩn đoán bệnh tích (Mổ khám)

Công tác mổ khám phát hiện các bệnh tích đại thể đặc trưng tại cơ quan hô hấp của gia cầm:

• Bệnh tích ở phổi: Xuất hiện các nốt sần (hạt nấm) kích thước từ hạt kê đến hạt đậu, màu trắng xám hoặc vàng nhạt, phân bố rải rác hoặc tập trung thành mảng trong nhu mô phổi. Khi cắt ngang hạt nấm thấy có cấu trúc đồng tâm dai và chắc.
• Bệnh tích ở túi khí: Màng túi khí dày lên, đục, bề mặt phủ một lớp màng giả màu trắng hoặc vàng xám dạng phô mai. Trong trường hợp nặng, có thể thấy các đám sợi nấm màu xanh lục hoặc đen xám phát triển trực tiếp trên màng túi khí.

5. Chẩn đoán phòng thí nghiệm (Phương pháp quyết định)

Để đưa ra kết luận chính xác nhất, tiêu chuẩn quy định thực hiện các bước xét nghiệm vi sinh vật học:

• Phương pháp soi tươi trực tiếp: Lấy mẫu bệnh tích (hạt nấm hoặc mảng bám túi khí) đặt lên lam kính, nhỏ 1-2 giọt dung dịch KOH, đậy lamen và hơ nhẹ trên ngọn lửa đèn cồn. Quan sát dưới kính hiển vi để tìm sợi nấm có vách ngăn, phân nhánh và các đầu mang bào tử đặc trưng của chi Aspergillus.
• Phương pháp nuôi cấy phân lập: Cấy mẫu bệnh tích lên môi trường thạch Sabouraud (SDA). Ủ ở nhiệt độ 37 độ C hoặc 42 độ C trong vòng 24 đến 72 giờ. Quan sát sự phát triển của khuẩn lạc nấm. Khuẩn lạc Aspergillus fumigatus thường có màu xanh lục xám hoặc xanh lam, bề mặt mịn như nhung.
• Định danh loài: Dựa vào hình thái đại thể của khuẩn lạc và cấu trúc vi thể của cơ quan sinh sản (cuống bào tử, bọng, chai và chuỗi bào tử) dưới kính hiển vi để xác định chính xác loài nấm gây bệnh (chủ yếu là Aspergillus fumigatus, đôi khi là Aspergillus flavus hoặc Aspergillus niger).

6. Kết luận và khuyến nghị phòng chống dịch bệnh

Gia cầm được xác định mắc bệnh nấm phổi khi có các triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể đặc trưng và kết quả xét nghiệm phòng thí nghiệm dương tính với nấm Aspergillus. Khi phát hiện bệnh, cần nhanh chóng loại bỏ chất độn chuồng bị mốc, phun khử trùng chuồng trại bằng các hóa chất diệt nấm chuyên dụng, cải thiện độ thông thoáng và bổ sung thuốc bổ trợ sức đề kháng cho đàn gia cầm.