Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-13:2019 về Bệnh động vật - Quy trình chẩn đoán - Phần 13: Bệnh sảy thai truyền nhiễm do Brucella do Viện Thú y biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định quy trình kỹ thuật thống nhất trên toàn quốc nhằm phát hiện và chẩn đoán chính xác bệnh sảy thai truyền nhiễm do các loài vi khuẩn thuộc giống Brucella gây ra ở động vật.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý chuyên ngành thú y, các phòng thử nghiệm, chẩn đoán bệnh động vật, cùng các tổ chức, cá nhân thực hiện việc giám sát, phát hiện và khống chế bệnh sảy thai truyền nhiễm do Brucella trên các đối tượng động vật mẫn cảm bao gồm trâu, bò, dê, cừu, lợn và chó.

Các thuật ngữ và chữ viết tắt trong tiêu chuẩn

Văn bản quy định rõ các từ viết tắt chuyên ngành phục vụ cho quá trình chẩn đoán bao gồm:

• PCR (Polymerase Chain Reaction): Phản ứng chuỗi polymerase dùng để khuếch đại DNA của vi khuẩn.
• ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay): Phép thử hấp phụ miễn dịch liên kết enzyme.
• RBPT (Rose Bengal Plate Test): Phản ứng ngưng kết nhanh trên phiến kính bằng kháng nguyên hồng Rose Bengal.
• CFT (Complement Fixation Test): Phản ứng kết hợp bổ thể.
• SAT (Serum Agglutination Test): Phản ứng ngưng kết chậm trong ống nghiệm.

Đặc điểm dịch tễ và triệu chứng lâm sàng

Tiêu chuẩn hướng dẫn việc xác định bệnh dựa trên các yếu tố dịch tễ học và biểu hiện lâm sàng đặc trưng của động vật mắc bệnh:

• Đặc điểm dịch tễ: Brucella là bệnh truyền lây nguy hiểm giữa động vật và người. Vi khuẩn xâm nhập chủ yếu qua đường tiêu hóa, giao phối, qua da hoặc niêm mạc bị tổn thương. Động vật mang thai là đối tượng nhạy cảm nhất với mầm bệnh.
• Triệu chứng lâm sàng ở con cái: Sảy thai thường xảy ra ở giai đoạn nửa cuối của thai kỳ, kèm theo hiện tượng giữ nhau (sót nhau), viêm tử cung, chảy dịch mủ từ đường sinh dục kéo dài, giảm khả năng sinh sản hoặc vô sinh tạm thời/vĩnh viễn.
• Triệu chứng lâm sàng ở con đực: Viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn (thường bị một bên hoặc cả hai bên), sưng khớp, đi lại khó khăn, giảm chất lượng tinh dịch và giảm khả năng phối giống.

Quy trình lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm

Để đảm bảo độ chính xác của kết quả xét nghiệm, tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu nghiêm ngặt về kỹ thuật lấy mẫu:

• Loại mẫu bệnh phẩm: Đối với động vật sống, mẫu bao gồm máu (để chắt huyết thanh), dịch âm đạo, sữa, hoặc tinh dịch. Đối với động vật đã chết hoặc thai sảy, mẫu bao gồm phủ tạng thai sảy (gan, lách, phổi, dịch dạ dày), nhau thai, hạch lympho (hạch bẹn, hạch vú, hạch cổ).
• Bảo quản và vận chuyển: Mẫu bệnh phẩm phải được đặt trong dụng cụ vô trùng, bảo quản ở nhiệt độ từ 2 độ C đến 8 độ C và vận chuyển ngay đến phòng thí nghiệm trong vòng 24 giờ. Nếu chưa xét nghiệm ngay, mẫu huyết thanh có thể được bảo quản ở nhiệt độ âm 20 độ C.

Các phương pháp chẩn đoán phòng thí nghiệm

Tiêu chuẩn quy định chi tiết quy trình thực hiện các phương pháp xét nghiệm từ cơ bản đến chuyên sâu:

• Phương pháp nhuộm soi trực tiếp: Sử dụng phương pháp nhuộm kháng acid cải tiến (nhuộm Stamp) đối với các tiêu bản làm từ dịch dạ dày thai sảy, nhau thai hoặc dịch âm đạo. Dưới kính hiển vi, vi khuẩn Brucella bắt màu đỏ trên nền xanh non.
• Phương pháp phân lập và định danh vi khuẩn: Nuôi cấy bệnh phẩm trên các môi trường chọn lọc (như thạch Brucella có bổ sung huyết thanh và kháng sinh chọn lọc). Ủ ở nhiệt độ 37 độ C trong điều kiện có từ 5% đến 10% CO2. Định danh vi khuẩn dựa trên hình thái khuẩn lạc, đặc tính sinh hóa (thử nghiệm catalase, oxidase, urease, khả năng sinh H2S).
• Phương pháp chẩn đoán huyết thanh học: Đây là công cụ chủ lực trong giám sát dịch bệnh. Quy trình hướng dẫn chi tiết cách thực hiện phản ứng RBPT (dùng làm phản ứng sàng lọc nhanh) và phản ứng ELISA hoặc CFT (dùng làm phản ứng khẳng định).
• Phương pháp sinh học phân tử (PCR): Sử dụng cặp mồi đặc hiệu để phát hiện đoạn gen mục tiêu của giống Brucella (như gen IS711 hoặc bcsp31). Phương pháp này cho kết quả nhanh, độ nhạy và độ đặc hiệu cao, hỗ trợ phân biệt các loài Brucella khác nhau (Brucella abortus, Brucella melitensis, Brucella suis).

Đánh giá và kết luận kết quả chẩn đoán

Tiêu chuẩn đưa ra nguyên tắc kết luận ca bệnh dựa trên sự kết hợp các kết quả thử nghiệm:

• Một động vật được kết luận là dương tính với bệnh sảy thai truyền nhiễm do Brucella khi có kết quả dương tính với phương pháp phân lập vi khuẩn, hoặc dương tính với phương pháp PCR đồng thời có triệu chứng lâm sàng/dịch tễ điển hình.
• Đối với xét nghiệm huyết thanh học, động vật được coi là nghi nhiễm khi dương tính với phản ứng sàng lọc (RBPT) và được khẳng định là dương tính khi có kết quả dương tính với phản ứng khẳng định (ELISA hoặc CFT).

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-13:2019 có hiệu lực kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, thay thế hoặc cập nhật các quy trình chẩn đoán bệnh sảy thai truyền nhiễm trước đó, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật thống nhất cho hệ thống thú y trên toàn quốc.