Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-11:2019 về Bệnh động vật - Quy trình chẩn đoán - Phần 11: Bệnh dịch tả vịt quy định quy trình kỹ thuật chẩn đoán bệnh dịch tả vịt, một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra trên các loài thủy cầm. Tiêu chuẩn này do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F8 Bệnh động vật biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này quy định quy trình chẩn đoán lâm sàng và chẩn đoán phòng thí nghiệm đối với bệnh dịch tả vịt. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý chuyên ngành thú y, các phòng thử nghiệm bệnh động vật, cùng các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến chẩn đoán, giám sát và phòng chống dịch bệnh trên đàn thủy cầm (vịt, ngan, ngỗng).

- Đặc điểm dịch tễ và triệu chứng lâm sàng (Điều 1 đến Điều 4)

• Đặc điểm dịch tễ: Bệnh dịch tả vịt là bệnh truyền nhiễm cấp tính do Herpesvirus gây ra trên các loài thủy cầm thuộc họ Anatidae (vịt, ngan, ngỗng). Bệnh lây lan nhanh qua đường tiêu hóa, hô hấp và tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với nguồn nước, thức ăn nhiễm mầm bệnh. Tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết có thể lên đến 100% ở các đàn chưa được tiêm phòng.
• Triệu chứng lâm sàng: Thủy cầm mắc bệnh thường có thời gian ủ bệnh từ 3 đến 7 ngày. Các triệu chứng điển hình bao gồm sốt cao, ủ rũ, bỏ ăn, sưng đầu, chảy nước mắt, nước mũi liên tục. Vịt bị liệt chân, đi lại khó khăn hoặc không thể đứng vững, cánh rủ xuống. Phân lỏng có màu trắng xanh hoặc vàng xám, hậu môn xuất huyết hoặc bết phèn. Ở vịt đẻ, sản lượng trứng sụt giảm nghiêm trọng.
• Bệnh tích đại thể: Khi mổ khám, bệnh tích đặc trưng xuất hiện ở đường tiêu hóa với hiện tượng xuất huyết, loét và hình thành mảng giả mạc dọc theo thực quản, tá tràng và trực tràng. Gan sưng to, xuất huyết điểm hoặc có các nốt hoại tử màu trắng xám như hạt đầu ghim. Cơ tim, màng tim và các cơ quan nội tạng khác cũng có hiện tượng xuất huyết nghiêm trọng.

- Quy trình lấy mẫu và bảo quản bệnh phẩm

• Loại mẫu bệnh phẩm: Đối với con vật còn sống, tiến hành lấy tăm bông ngoáy dịch ổ nhớp (hậu môn) hoặc dịch hầu họng. Đối với con vật đã chết, lấy các cơ quan nội tạng như gan, lách, não, thận hoặc máu tim.
• Bảo quản và vận chuyển: Mẫu bệnh phẩm phải được đặt trong túi nilon hoặc lọ vô trùng chuyên dụng, bảo quản ở nhiệt độ từ 2 độ C đến 8 độ C và vận chuyển ngay về phòng thí nghiệm trong vòng 24 giờ. Nếu chưa phân tích ngay, mẫu phải được bảo quản ở nhiệt độ âm 70 độ C hoặc âm 20 độ C.

- Phương pháp chẩn đoán trong phòng thí nghiệm

• Phương pháp sinh học phân tử (PCR và Real-time PCR): Đây là phương pháp phổ biến và có độ nhạy, độ đặc hiệu cao nhất hiện nay để phát hiện DNA của Herpesvirus gây bệnh dịch tả vịt. Quy trình bao gồm các bước tách chiết DNA, thực hiện phản ứng khuếch đại gen với các cặp mồi đặc hiệu và đọc kết quả bằng điện di gel (đối với PCR) hoặc theo dõi tín hiệu huỳnh quang (đối với Real-time PCR).
• Phương pháp phân lập virus: Tiến hành xử lý mẫu bệnh phẩm và tiêm truyền vào phôi trứng vịt từ 9 đến 14 ngày tuổi hoặc nuôi cấy trên môi trường tế bào xơ phôi vịt. Theo dõi sự chết của phôi trứng hoặc bệnh tích tế bào (CPE) để xác định sự hiện diện của virus.
• Phương pháp chẩn đoán huyết thanh học: Sử dụng phản ứng trung hòa hoặc phản ứng ngăn ngưng kết hồng cầu để định danh virus hoặc kiểm tra kháng thể trong huyết thanh của thủy cầm.

- Đánh giá và kết luận kết quả chẩn đoán

Một ca bệnh được xác định là dương tính với bệnh dịch tả vịt khi đáp ứng đầy đủ các yếu tố dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng điển hình, bệnh tích đại thể đặc trưng và có kết quả xét nghiệm phòng thí nghiệm (PCR, Real-time PCR hoặc phân lập virus) dương tính với Herpesvirus gây bệnh dịch tả vịt. Kết quả chẩn đoán là cơ sở pháp lý để cơ quan chức năng công bố dịch và áp dụng các biện pháp chống dịch theo quy định của Luật Thú y.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-11:2019 có hiệu lực thi hành kể từ ngày được công bố, thay thế hoặc cập nhật các hướng dẫn chẩn đoán kỹ thuật trước đó nhằm đảm bảo tính đồng bộ và tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH).