Trong bối cảnh già hóa dân số và nhu cầu tiếp tục cống hiến của những người đã qua độ tuổi nghỉ hưu ngày càng tăng, các chính sách bảo vệ lao động cao tuổi luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt. Tuy nhiên, một thay đổi mang tính bước ngoặt trong Bộ luật Lao động 2019 (có hiệu lực từ 01/01/2021) đang khiến nhiều người lo ngại về việc mất đi những quyền lợi vốn có.

Người lao động cao tuổi vẫn đóng góp vai trò quan trọng trong nền kinh tế (ảnh minh họa)

Từ 'nghĩa vụ bắt buộc' đến 'cơ chế thỏa thuận'

Trước đây, theo quy định tại Điều 166 Bộ luật Lao động 2012, pháp luật quy định rất rõ ràng về quyền lợi của nhóm đối tượng này:

"1. Người lao động cao tuổi được rút ngắn thời giờ làm việc hằng ngày hoặc được áp dụng chế độ làm việc không trọn thời gian."

Quy định này mang tính chất bắt buộc, nghĩa là người sử dụng lao động có nghĩa vụ phải thực hiện việc rút ngắn giờ làm cho lao động cao tuổi mà không cần điều kiện kèm theo. Đây được xem là một "đặc quyền" nhằm bảo vệ sức khỏe cho những người đã cống hiến lâu năm.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với Bộ luật Lao động 2019, cụ thể là tại khoản 2 Điều 148, tinh thần của luật đã thay đổi hoàn toàn:

"2. Người lao động cao tuổi có quyền thỏa thuận với người sử dụng lao động về việc rút ngắn thời giờ làm việc hằng ngày hoặc áp dụng chế độ làm việc không trọn thời gian."

Việc chuyển từ cụm từ "được" sang "có quyền thỏa thuận" đồng nghĩa với việc rút ngắn giờ làm không còn là nghĩa vụ mặc nhiên của doanh nghiệp. Nếu hai bên không đạt được thỏa thuận, người lao động cao tuổi vẫn phải làm việc theo thời gian bình thường như các lao động khác.

Việc thỏa thuận điều kiện làm việc trở nên quan trọng hơn dưới quy định mới (ảnh minh họa)

Bãi bỏ quy định rút ngắn giờ làm trước khi nghỉ hưu

Một điểm đáng chú ý khác là Bộ luật Lao động 2019 cũng đã bãi bỏ quy định về việc rút ngắn thời giờ làm việc bình thường hoặc làm việc không trọn thời gian trong năm cuối cùng trước khi nghỉ hưu. Điều này tạo ra một áp lực làm việc liên tục cho người lao động cho đến tận ngày chính thức nghỉ chế độ.

Hệ lụy và lời khuyên cho người lao động

Sự thay đổi này phản ánh xu hướng linh hoạt hóa thị trường lao động, nhưng cũng đặt ra thách thức cho những lao động lớn tuổi có sức khỏe suy giảm. Để đảm bảo quyền lợi, người lao động cao tuổi cần lưu ý:

• Chủ động đàm phán: Khi ký kết hợp đồng lao động mới hoặc phụ lục hợp đồng sau khi đủ tuổi nghỉ hưu, cần đưa nội dung rút ngắn giờ làm vào điều khoản thỏa thuận.
• Chứng minh năng lực: Việc duy trì hiệu suất công việc tốt sẽ là lợi thế lớn để doanh nghiệp chấp nhận các yêu cầu về thời gian làm việc linh hoạt.
• Tìm hiểu kỹ nội quy: Nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì chính sách ưu đãi cho lao động lâu năm trong nội quy lao động hoặc thỏa ước lao động tập thể, dù luật không còn bắt buộc.

Tóm lại, từ năm 2021, người lao động cao tuổi cần trang bị kỹ năng thương lượng tốt hơn để bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của mình trong môi trường làm việc mới.