Trong đời sống xã hội đương đại, gia đình luôn giữ vai trò là mầm mống, là nền tảng cốt lõi định hình nhân cách con người và sự phát triển bền vững của quốc gia. Tuy nhiên, trước tác động đa chiều của mặt trái kinh tế thị trường, nhịp sống hiện đại và sự xâm nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, tình trạng tan vỡ hôn nhân hay bạo lực gia đình có chiều hướng diễn biến phức tạp. Nhận diện rõ thách thức này, Nghị quyết số 18-NQ/TW đã đặt ra những yêu cầu mang tính chiến lược nhằm tăng cường chính sách xây dựng gia đình hạnh phúc, chủ động phòng ngừa và hạn chế đến mức tối đa những vết thương, hệ lụy xã hội phát sinh từ sự sụp đổ của mái ấm gia đình.

1. Gia đình - Tế bào lành mạnh và hệ giá trị chuẩn mực trong thời kỳ mới

Nghị quyết số 18-NQ/TW xác định rõ ràng mục tiêu xây dựng gia đình Việt Nam theo bộ tiêu chí đồng bộ: ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh. Gia đình không đơn thuần là nơi sinh sống của các thành viên mà phải thực sự trở thành môi trường an toàn, nuôi dưỡng và truyền thụ các chuẩn mực đạo đức xã hội.

Để đạt được điều này, sự kết nối giữa các thế hệ cần được duy trì dựa trên các giá trị nền tảng như hiếu nghĩa, thủy chung, trách nhiệm, tình yêu thương, sự chia sẻ và tôn trọng lẫn nhau. Đây không chỉ là đạo lý truyền thống mà còn được cụ thể hóa thành pháp luật thông qua quy định về quyền và nghĩa vụ giữa các thành viên tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

"Gia đình là tế bào của xã hội, là cội nguồn duy trì giống nòi, là môi trường quan trọng hình thành, quản lý và giáo dục nhân cách con người. Xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc là trách nhiệm của toàn xã hội."

2. Bắt đúng "bệnh" và ngăn chặn từ gốc các hệ lụy xã hội do đổ vỡ gia đình

Đổ vỡ gia đình không dừng lại ở câu chuyện riêng của hai cá nhân mà kéo theo nhiều hệ lụy nặng nề cho xã hội: trẻ em thiếu hụt sự chăm sóc, tổn thương tâm lý dẫn đến lệch chuẩn hành vi; người cao tuổi cô đơn; và các xung đột pháp lý kéo dài về tài sản, quyền nuôi con.

Do đó, một trong những định hướng đột phá là chuyển từ việc xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa và can thiệp sớm. Pháp luật Việt Nam đã ban hành các công cụ pháp lý mạnh mẽ, đặc biệt là Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 và các văn bản chi tiết như Nghị định 76/2023/NĐ-CP nhằm bảo vệ kịp thời các nhóm yếu thế như phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi.

Bên cạnh đó, các hành vi vi phạm chuẩn mực ứng xử gia đình hay bạo lực gia đình cũng đối mặt với các chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc được quy định cụ thể tại Nghị định 282/2025/NĐ-CP, góp phần răn đe và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

3. Đồng bộ hệ giá trị quốc gia, văn hóa công vụ và văn hóa số

Chính sách xây dựng gia đình hạnh phúc không đứng độc lập mà nằm trong tổng thể quy hoạch hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam. Nghị quyết số 18-NQ/TW yêu cầu phát triển văn hóa đồng bộ từ cơ sở, lấy khu dân cư làm hạt nhân và người dân làm trung tâm thụ hưởng.

• Văn hóa công vụ và công dân: Đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật, sự liêm chính, ứng xử văn minh trong đời sống thực tế cũng như không gian mạng.
• Bảo vệ môi trường số an toàn: Xây dựng các bộ lọc thông tin lành mạnh, ngăn ngừa xuất bản phẩm độc hại làm biến dạng nhận thức về hôn nhân của giới trẻ.
• Thu hẹp khoảng cách thụ hưởng: Đẩy mạnh các chính sách an sinh, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần tại các vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo và các khu công nghiệp tập trung đông lao động.

4. Khuyến nghị pháp lý và hành động để gìn giữ tổ ấm gia đình

Để biến các mục tiêu của Nghị quyết và quy định pháp luật thành hiện thực, mỗi cá nhân và cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ:

1. Tăng cường giáo dục tiền hôn nhân: Trang bị cho các cặp đôi trẻ đầy đủ kiến thức về pháp luật hôn nhân, kỹ năng quản lý tài chính và giải quyết xung đột trước khi bước vào đời sống vợ chồng theo quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
2. Phát huy vai trò hòa giải ở cơ sở: Tăng cường hiệu quả hoạt động của các tổ hòa giải tại cộng đồng dân cư theo Luật hòa giải ở cơ sở năm 2013 để kịp thời tháo gỡ các mâu thuẫn nhỏ ngay từ khi mới phát sinh.
3. Chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý và tâm lý: Khi xảy ra xung đột nguy cơ dẫn tới tan vỡ hay bạo lực, các bên cần chủ động liên hệ các trung tâm tư vấn, cơ quan công an hoặc chính quyền địa phương theo Điều 19 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 để được bảo vệ và can thiệp kịp thời.

Tóm lại, việc củng cố chính sách xây dựng gia đình hạnh phúc và phòng ngừa các rạn nứt là nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chuẩn mực đạo đức truyền thống, định hướng chiến lược từ Nghị quyết số 18-NQ/TW và hệ thống pháp luật chặt chẽ chính là nền tảng vững chắc nhất để bảo vệ mái ấm gia đình Việt Nam trước mọi sóng gió của thời đại.