Trong quan hệ lao động, hình thức giao kết hợp đồng là yếu tố pháp lý quan trọng hàng đầu để bảo vệ quyền lợi của các bên. Tuy nhiên, không phải lúc nào hợp đồng cũng cần được lập thành văn bản. Vậy trong trường hợp nào các bên được phép "thỏa thuận miệng"? Đặc biệt, với sự ra đời của Bộ luật Lao động 2019, quy định này sẽ có những thay đổi chấn động kể từ năm 2021 mà cả người lao động và doanh nghiệp cần phải lưu ý ngay từ thời điểm này.

Quy định hiện hành: Khi nào được ký hợp đồng bằng lời nói?

Tính đến thời điểm hiện tại (tháng 11/2020), quan hệ lao động vẫn đang được điều chỉnh bởi Bộ luật Lao động 2012. Theo đó, hình thức hợp đồng lao động bằng lời nói được thừa nhận trong một phạm vi khá rộng.

Cụ thể, tại khoản 2 Điều 16 Bộ luật Lao động 2012 quy định:

"Đối với công việc tạm thời có thời hạn dưới 03 tháng, các bên có thể giao kết hợp đồng lao động bằng lời nói."

Như vậy, với những công việc ngắn hạn, mang tính chất thời vụ hoặc giúp việc tạm thời có thời gian làm việc dưới 90 ngày, các bên hoàn toàn có thể thỏa thuận miệng về tiền lương, thời giờ làm việc và các quyền lợi khác mà không bắt buộc phải đặt bút ký vào bản hợp đồng giấy. Điều này giúp linh hoạt hóa thị trường lao động, giảm bớt thủ tục hành chính cho các công việc ngắn ngày.

Cảnh báo: Thay đổi cực lớn từ ngày 01/01/2021

Dù hiện tại quy định "dưới 03 tháng" vẫn đang có hiệu lực, nhưng chỉ còn chưa đầy 2 tháng nữa, Bộ luật Lao động 2019 sẽ chính thức thay thế luật cũ. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất chính là việc siết chặt hình thức hợp đồng lời nói.

Rút ngắn thời hạn cho phép giao kết bằng lời nói

Theo quy định tại khoản 2 Điều 14 Bộ luật Lao động 2019, kể từ ngày 01/01/2021, các bên chỉ được giao kết hợp đồng lao động bằng lời nói đối với hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng.

Sự thay đổi từ "dưới 03 tháng" xuống còn "dưới 01 tháng" cho thấy xu hướng minh bạch hóa quan hệ lao động của Nhà nước. Việc yêu cầu lập văn bản cho các hợp đồng từ 01 tháng trở lên nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của người lao động, tránh tình trạng tranh chấp khó giải quyết khi không có bằng chứng giấy tờ.

03 trường hợp tuyệt đối không được ký bằng lời nói

Ngay cả khi hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng, Bộ luật Lao động 2019 vẫn bắt buộc phải lập thành văn bản trong 03 trường hợp sau:

• Nhóm lao động ủy quyền: Giao kết hợp đồng với nhóm người lao động từ đủ 18 tuổi trở lên làm công việc theo mùa vụ, công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng thông qua một người được ủy quyền.
• Lao động chưa đủ 15 tuổi: Khi ký kết với người dưới 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của họ.
• Lao động là người giúp việc gia đình: Hình thức này bắt buộc phải bằng văn bản để đảm bảo các quyền lợi đặc thù.

Sự lên ngôi của Hợp đồng lao động điện tử

Một điểm cực kỳ tiến bộ của luật mới là việc công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng lao động thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu. Đây là giải pháp tối ưu cho bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Loại hợp đồng này có giá trị như hợp đồng lao động bằng văn bản, giúp các bên tiết kiệm thời gian, chi phí in ấn và lưu trữ, đồng thời vẫn đảm bảo tính pháp lý cao nhất trước pháp luật.

Lời khuyên pháp lý: Các doanh nghiệp và người lao động cần rà soát lại các hợp đồng hiện tại và chuẩn bị lộ trình chuyển đổi hình thức ký kết cho phù hợp với quy định mới từ đầu năm 2021 để tránh các rủi ro về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động.