Bước sang năm 2021, cùng với việc Bộ luật Lao động 2019 chính thức có hiệu lực, nhiều chính sách về tiền lương và chế độ nghỉ ngơi của người lao động đã có những điều chỉnh mang tính bước ngoặt. Một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu hiện nay chính là việc thanh toán tiền lương cho những ngày nghỉ hằng năm mà người lao động chưa sử dụng hết. Liệu tất cả mọi người có còn được nhận tiền mặt thay cho ngày phép như trước đây?

1. Chỉ còn 02 trường hợp được thanh toán tiền phép năm bằng tiền

Đây là thay đổi quan trọng nhất mà người lao động cần lưu ý. Nếu như trước đây, theo quy định tại khoản 1 Điều 114 Bộ luật Lao động 2012, người lao động vì bất kỳ lý do gì mà chưa nghỉ hết phép năm đều có thể được thanh toán bằng tiền, thì từ năm 2021, quyền lợi này đã bị thu hẹp đáng kể.

Cụ thể, tại khoản 3 Điều 113 Bộ luật Lao động 2019 quy định nguyên văn như sau:

"Trường hợp do thôi việc, bị mất việc làm mà chưa nghỉ hằng năm hoặc chưa nghỉ hết số ngày nghỉ hằng năm thì được người sử dụng lao động thanh toán tiền lương cho những ngày chưa nghỉ."

Như vậy, pháp luật hiện hành chỉ ghi nhận 02 trường hợp duy nhất được nhận tiền thanh toán cho những ngày phép chưa nghỉ là:

• Người lao động thôi việc (chấm dứt hợp đồng lao động đúng pháp luật hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng).
• Người lao động bị mất việc làm (do doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế).

Đối với những người lao động vẫn đang tiếp tục làm việc tại doanh nghiệp, dù chưa nghỉ hết số ngày phép trong năm, người sử dụng lao động không còn nghĩa vụ phải thanh toán bằng tiền cho những ngày này. Quy định mới này nhằm khuyến khích người lao động thực hiện quyền được nghỉ ngơi để tái tạo sức lao động thay vì đi làm để nhận thêm lương.

2. Hướng dẫn chi tiết cách tính tiền lương ngày phép chưa nghỉ

Để cụ thể hóa cách tính toán, Chính phủ đã ban hành Nghị định 145/2020/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/02/2021). Tại khoản 3 Điều 67 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, căn cứ tính tiền lương được xác định như sau:

"Tiền lương làm căn cứ trả cho người lao động những ngày chưa nghỉ hằng năm hoặc chưa nghỉ hết số ngày nghỉ hằng năm theo khoản 3 Điều 113 của Bộ luật Lao động là tiền lương theo hợp đồng lao động của tháng trước liền kề tháng người lao động thôi việc, bị mất việc làm."

Công thức tính cụ thể:

Tiền thanh toán phép năm = (Tiền lương theo HĐLĐ tháng trước liền kề / Số ngày làm việc bình thường của tháng đó) x Số ngày phép chưa nghỉ

Ví dụ thực tế: Chị B làm việc tại một công ty may mặc, quyết định thôi việc từ ngày 01/03/2021. Tính đến thời điểm nghỉ, chị còn 04 ngày phép chưa sử dụng. Mức lương ghi trong hợp đồng lao động tháng 02/2021 của chị là 12.000.000 đồng. Trong tháng 02/2021, số ngày làm việc bình thường của công ty là 24 ngày. Số tiền chị B được nhận cho 04 ngày phép là: (12.000.000 / 24) x 4 = 2.000.000 đồng.

3. Giải pháp để không bị "mất trắng" ngày phép khi vẫn đang làm việc

Vì người lao động đang làm việc không được thanh toán tiền cho ngày phép thừa, nên việc sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý là vô cùng cần thiết. Tuy nhiên, nếu khối lượng công việc quá lớn không thể nghỉ hết trong năm, bạn có thể áp dụng quy định về nghỉ gộp phép.

Theo khoản 4 Điều 113 Bộ luật Lao động 2019:

"Người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để nghỉ hằng năm thành nhiều lần hoặc nghỉ gộp tối đa 03 năm một lần."

Lời khuyên cho người lao động:

• Chủ động thỏa thuận: Hãy trao đổi với bộ phận nhân sự hoặc người quản lý về việc dồn ngày phép còn lại của năm 2020 sang năm 2021. Thông thường, các doanh nghiệp sẽ cho phép nghỉ nốt phép cũ đến hết quý I của năm sau (tức hết tháng 03/2021).
• Tận dụng dịp lễ: Trong bối cảnh Tết Nguyên đán Tân Sửu 2021 đang đến gần (rơi vào giữa tháng 02/2021), việc kết hợp những ngày phép còn dư vào kỳ nghỉ Tết sẽ giúp bạn có một khoảng thời gian dài hơn bên gia đình mà vẫn đảm bảo quyền lợi.
• Kiểm tra quy chế công ty: Mỗi doanh nghiệp thường có quy định riêng về thời hạn sử dụng phép năm trong nội quy lao động. Bạn nên kiểm tra kỹ để tránh việc ngày phép bị tự động xóa bỏ sau một thời hạn nhất định.

Việc nắm vững các quy định mới của Bộ luật Lao động 2019 không chỉ giúp người lao động tự bảo vệ quyền lợi vật chất mà còn đảm bảo giá trị tinh thần, sức khỏe thông qua chế độ nghỉ ngơi hợp lý.