Trong bối cảnh chính sách dân số của Việt Nam đang có những bước chuyển mình linh hoạt để phù hợp với tình hình thực tế, vấn đề viên chức sinh con thứ 3 vẫn luôn là tâm điểm chú ý của dư luận, đặc biệt là những người đang công tác trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Liệu việc sinh thêm con có còn dẫn đến những án kỷ luật nặng nề như trước đây? Hãy cùng phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến cuối năm 2021.

Sự thay đổi căn bản trong quy định xử phạt hành chính

Trước đây, theo quy định tại Nghị định 114/2006/NĐ-CP, việc sinh con thứ ba trở lên của cán bộ, công chức, viên chức bị coi là hành vi vi phạm và phải chịu các hình thức xử lý kỷ luật nghiêm khắc. Tuy nhiên, bước sang năm 2021, bối cảnh pháp lý đã có sự thay đổi đáng kể.

Cụ thể, Nghị định 117/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế (có hiệu lực từ ngày 15/11/2020) đã thay thế các quy định cũ. Điểm đáng chú ý nhất là Nghị định này không còn quy định hình thức xử phạt tiền đối với hành vi sinh con thứ ba trở lên. Điều này đồng nghĩa với việc, về mặt hành chính, công dân nói chung và viên chức nói riêng sẽ không bị phạt tiền khi sinh thêm con.

Viên chức sinh con thứ 3 vẫn đối mặt với kỷ luật nội bộ

Mặc dù không bị xử phạt hành chính, nhưng đối với viên chức - những người chịu sự điều chỉnh của Luật Viên chức 2010 và các văn bản hướng dẫn, việc sinh con thứ 3 vẫn có thể bị xem xét kỷ luật nếu vi phạm chính sách dân số của đơn vị hoặc quy định của pháp luật chuyên ngành.

Căn cứ vào khoản 9 Điều 16 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, viên chức có hành vi vi phạm quy định của pháp luật về dân số, hôn nhân và gia đình sẽ bị xử lý kỷ luật. Nội dung này được trích dẫn nguyên văn như sau:

"Vi phạm quy định của pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình; dân số, hôn nhân và gia đình; bình đẳng giới; an sinh xã hội; quy định khác của pháp luật liên quan đến viên chức."

Như vậy, nếu việc sinh con thứ 3 không thuộc các trường hợp "ngoại lệ" được pháp luật cho phép, viên chức vẫn có thể bị áp dụng các hình thức kỷ luật như Khiển trách (đối với vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng) hoặc các hình thức nặng hơn nếu tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng.

Các trường hợp sinh con thứ 3 không bị coi là vi phạm

Không phải mọi trường hợp sinh con thứ 3 đều bị kỷ luật. Theo Điều 2 Nghị định 20/2010/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 18/2011/NĐ-CP), các trường hợp sau đây không bị coi là vi phạm chính sách dân số:

• Cặp vợ chồng sinh lần thứ nhất mà sinh ba con trở lên.
• Cặp vợ chồng đã có một con đẻ, sinh lần thứ hai mà sinh hai con trở lên.
• Cặp vợ chồng sinh lần thứ ba trở lên, nếu tại thời điểm sinh chỉ có một con đẻ còn sống, kể cả con đẻ đã cho làm con nuôi.
• Cặp vợ chồng sinh con thứ ba, nếu đã có hai con đẻ nhưng một hoặc cả hai con bị dị tật hoặc mắc bệnh hiểm nghèo không mang tính di truyền, đã được Hội đồng Giám định y khoa cấp tỉnh hoặc Trung ương xác nhận.
• Trường hợp một hoặc cả hai vợ chồng thuộc dân tộc có số dân dưới 10.000 người hoặc dân tộc có nguy cơ suy giảm số dân.

Xử lý kỷ luật đối với viên chức là Đảng viên

Đối với viên chức đồng thời là Đảng viên, việc sinh con thứ 3 sẽ bị xem xét khắt khe hơn theo quy định của Đảng. Cụ thể, theo Điều 27 Quy định 102-QĐ/TW năm 2017, các hình thức kỷ luật bao gồm:

1. Khiển trách: Vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng.
2. Cảnh cáo hoặc Cách chức (nếu có chức vụ): Vi phạm khi đã bị kỷ luật khiển trách hoặc gây hậu quả nghiêm trọng.
3. Khai trừ: Vi phạm gây hậu quả rất nghiêm trọng, hoặc có hành vi gian dối để trốn tránh trách nhiệm.

Cần lưu ý rằng, việc xử lý kỷ luật Đảng thường đi trước hoặc song song với kỷ luật về mặt chính quyền. Do đó, viên chức là Đảng viên cần đặc biệt thận trọng và nắm vững các quy định này.

Lời khuyên pháp lý cho viên chức năm 2021

Mặc dù xu hướng hiện nay là khuyến khích sinh đủ hai con và ở một số vùng có mức sinh thấp, Chính phủ đã có những chính sách nới lỏng, nhưng đối với viên chức, việc tuân thủ quy định của đơn vị và tổ chức Đảng vẫn là nghĩa vụ bắt buộc. Trước khi quyết định sinh con thứ 3, viên chức nên:

• Tìm hiểu kỹ quy chế làm việc và thỏa ước lao động tập thể của đơn vị mình.
• Đối chiếu trường hợp của gia đình với các quy định miễn trừ tại Nghị định 20/2010/NĐ-CP.
• Tham khảo ý kiến của tổ chức Công đoàn hoặc bộ phận nhân sự để có sự chuẩn bị tốt nhất về mặt tâm lý và pháp lý.

Tóm lại, trong năm 2021, viên chức sinh con thứ 3 không còn bị phạt tiền nhưng vẫn có thể bị kỷ luật khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương hoặc ảnh hưởng đến thi đua, khen thưởng tùy theo quy định cụ thể của từng cơ quan, đơn vị.