Trong môi trường công sở, việc các đồng nghiệp lập nhóm chat riêng để chia sẻ áp lực công việc hay thậm chí là "tám chuyện" về cấp trên là điều không hiếm gặp. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc chia sẻ cá nhân và vi phạm kỷ luật lao động thường rất mong manh. Câu chuyện của bạn Trịnh Minh D. tại Hải Phòng là một ví dụ điển hình khi bị sa thải ngay sau khi sếp đọc được những dòng tin nhắn không hay trong nhóm Skype.

Sa thải vì nói xấu cấp trên: Đúng hay sai theo Bộ luật Lao động 2019?

Kể từ ngày 01/01/2021, Bộ luật Lao động 2019 chính thức có hiệu lực với nhiều thay đổi quan trọng về kỷ luật lao động. Trong đó, hình thức sa thải được coi là biện pháp kỷ luật nặng nề nhất, chấm dứt hoàn toàn quan hệ lao động giữa hai bên.

Theo quy định tại Điều 125 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được áp dụng hình thức kỷ luật sa thải trong các trường hợp cụ thể sau:

"1. Người lao động có hành vi trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma túy tại nơi làm việc;
2. Người lao động có hành vi tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động, có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động hoặc quấy rối tình dục tại nơi làm việc được quy định trong nội quy lao động;
3. Người lao động bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức mà tái phạm trong thời gian chưa xóa kỷ luật;
4. Người lao động tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày tính từ ngày đầu tiên tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng."

Đối chiếu với quy định trên, hành vi "nói xấu sếp" hoặc bình luận không hay về cấp trên không nằm trong danh mục các hành vi bị sa thải. Do đó, việc công ty của bạn D. ra quyết định sa thải ngay lập tức là hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật.

Rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp khi xử lý kỷ luật "tùy hứng"

Việc xử lý kỷ luật lao động không chỉ phải đúng hành vi mà còn phải tuân thủ nghiêm ngặt về trình tự, thủ tục. Nếu doanh nghiệp tự ý đuổi việc nhân viên mà không thông qua các bước hòa giải, họp kỷ luật có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động, họ sẽ phải đối mặt với các mức phạt hành chính theo Nghị định 28/2020/NĐ-CP.

• Phạt từ 05 - 10 triệu đồng: Đối với hành vi xử lý kỷ luật không đúng trình tự, thủ tục (điểm d khoản 2 Điều 18).
• Phạt từ 10 - 15 triệu đồng: Đối với hành vi xử lý kỷ luật cho hành vi không được quy định trong nội quy lao động (điểm c khoản 3 Điều 18).

Quyền lợi của người lao động khi bị sa thải trái luật

Khi bị sa thải trái pháp luật, người lao động không nên cam chịu mà cần chủ động yêu cầu quyền lợi theo Điều 41 Bộ luật Lao động 2019. Các khoản bồi thường bao gồm:

1. Nhận trở lại làm việc: Doanh nghiệp phải nhận người lao động trở lại vị trí cũ và trả đủ tiền lương, bảo hiểm xã hội trong những ngày không được làm việc.
2. Bồi thường thêm: Ít nhất 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.
3. Trường hợp không muốn quay lại: Nếu hai bên thỏa thuận không tiếp tục làm việc, doanh nghiệp phải trả trợ cấp thôi việc và bồi thường thêm ít nhất 02 tháng tiền lương để chấm dứt hợp đồng.

Quy trình đòi lại công bằng: Từ khiếu nại đến khởi kiện

Để bảo vệ quyền lợi, bạn D. có thể thực hiện theo trình tự quy định tại Nghị định 24/2018/NĐ-CP:

• Bước 1: Khiếu nại lần đầu. Gửi đơn khiếu nại trực tiếp đến Giám đốc công ty yêu cầu hủy bỏ quyết định sa thải trái luật.
• Bước 2: Khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện. Nếu công ty không giải quyết hoặc giải quyết không thỏa đáng, bạn có thể gửi đơn đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội hoặc nộp đơn khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi công ty đặt trụ sở.

Lời khuyên pháp lý: Mặc dù việc nói xấu sếp không phải là căn cứ để sa thải, nhưng nếu hành vi này gây ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp hoặc diễn ra trong giờ làm việc, bạn vẫn có thể bị xử lý kỷ luật ở mức độ nhẹ hơn như khiển trách hoặc kéo dài thời hạn nâng lương theo Điều 124 Bộ luật Lao động 2019. Do đó, hãy luôn giữ thái độ chuyên nghiệp trong mọi kênh giao tiếp công sở.