Việc xác định đúng đối tượng hộ nghèo, hộ cận nghèo đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt trong giai đoạn 2021-2025, Việt Nam đã chuyển sang áp dụng chuẩn nghèo đa chiều, không chỉ dựa vào thu nhập mà còn xem xét mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.

Cán bộ địa phương hướng dẫn người dân làm thủ tục rà soát hộ nghèo (ảnh minh họa)

1. Chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021-2025 là gì?

Theo quy định tại Nghị định 07/2021/NĐ-CP, chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn này được xác định dựa trên hai tiêu chí chính:

• Tiêu chí thu nhập: Khu vực nông thôn là 1.500.000 đồng/người/tháng; khu vực thành thị là 2.000.000 đồng/người/tháng.
• Tiêu chí mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản: Bao gồm 06 dịch vụ (việc làm; y tế; giáo dục; nhà ở; nước sạch và vệ sinh; thông tin) với 12 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt.

Một hộ gia đình được coi là hộ nghèo nếu có thu nhập thấp hơn mức chuẩn nêu trên VÀ thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.

2. Thời gian rà soát, xác định hộ nghèo hằng năm

Căn cứ theo khoản 1 Điều 3 Quyết định 24/2021/QĐ-TTg, công tác rà soát được thực hiện theo hai hình thức:

• Rà soát định kỳ: Thực hiện mỗi năm 01 lần, bắt đầu từ ngày 01/9 đến hết ngày 14/12 của năm đó.
• Rà soát thường xuyên: Thực hiện mỗi tháng 01 lần vào ngày 15 hằng tháng đối với các hộ gia đình có biến động về điều kiện kinh tế hoặc có đơn đề nghị.

3. Quy trình 6 bước rà soát hộ nghèo định kỳ hằng năm

Theo Điều 4 Quyết định 24/2021/QĐ-TTg, quy trình rà soát định kỳ bao gồm các bước chặt chẽ sau:

Bước 1: Lập danh sách hộ gia đình cần rà soát

Ban Chỉ đạo rà soát cấp xã chủ trì phối hợp với thôn, tổ dân phố để lập danh sách các hộ nghèo đang quản lý và các hộ có đơn đề nghị rà soát theo mẫu quy định.

Bước 2: Tổ chức rà soát, phân loại hộ gia đình

Rà soát viên sẽ đến trực tiếp từng hộ gia đình để thu thập thông tin, tính điểm dựa trên các tiêu chí về tài sản, thu nhập và mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội.

Cuộc họp dân thống nhất kết quả rà soát hộ nghèo tại cộng đồng (ảnh minh họa)

Bước 3: Tổ chức họp dân để thống nhất kết quả

Đây là bước quan trọng nhất để đảm bảo tính dân chủ. Cuộc họp phải có sự tham gia của đại diện chính quyền, đoàn thể và người dân trong thôn. Kết quả rà soát chỉ được thông qua khi có ít nhất 50% tổng số người tham dự đồng ý.

Bước 4: Niêm yết, thông báo công khai

Danh sách dự kiến hộ nghèo, hộ cận nghèo phải được niêm yết công khai tại trụ sở UBND xã và nhà văn hóa thôn trong vòng 03 ngày làm việc để người dân theo dõi và khiếu nại (nếu có).

Bước 5: Báo cáo và xin ý kiến cấp huyện

Sau khi hết thời hạn niêm yết, Chủ tịch UBND cấp xã tổng hợp báo cáo gửi Chủ tịch UBND cấp huyện. Trong vòng 05 ngày làm việc, cấp huyện sẽ có văn bản trả lời ý kiến.

Bước 6: Quyết định công nhận

Chủ tịch UBND cấp xã ra quyết định công nhận danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo và cấp Giấy chứng nhận cho các hộ gia đình đủ điều kiện.

4. Quy trình rà soát hộ nghèo thường xuyên

Đối với những hộ gia đình gặp rủi ro đột xuất (thiên tai, hỏa hoạn, bệnh hiểm nghèo...) trong năm, quy trình rà soát thường xuyên sẽ được áp dụng. Hộ gia đình nộp đơn đề nghị trực tiếp tại UBND xã. Ban Chỉ đạo cấp xã sẽ tiến hành thẩm định, họp dân và ra quyết định công nhận trong vòng 15 ngày kể từ khi bắt đầu rà soát.

Việc nắm vững quy trình này không chỉ giúp cán bộ địa phương thực hiện đúng pháp luật mà còn giúp người dân chủ động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ giảm nghèo bền vững.