Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, sáng chế không chỉ là tài sản trí tuệ mà còn là vũ khí cạnh tranh sắc bén. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam cũng quy định những trường hợp đặc biệt mà quyền sử dụng sáng chế có thể bị buộc chuyển giao nhằm bảo vệ lợi ích công cộng hoặc ngăn chặn hành vi hạn chế cạnh tranh.

Khi nào doanh nghiệp được quyền yêu cầu bắt buộc chuyển giao sáng chế?

Theo quy định tại Điều 145 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022), cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể quyết định bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế trong 04 trường hợp trọng yếu:

• Mục đích công cộng và an sinh: Sử dụng sáng chế vì mục đích phi thương mại, phục vụ quốc phòng, an ninh, phòng bệnh, chữa bệnh, dinh dưỡng cho nhân dân hoặc đáp ứng các nhu cầu cấp thiết khác của xã hội.
• Không thực hiện nghĩa vụ sử dụng: Người nắm độc quyền không thực hiện nghĩa vụ sử dụng sáng chế sau khi kết thúc 04 năm kể từ ngày nộp đơn và 03 năm kể từ ngày cấp Bằng độc quyền sáng chế.
• Thương lượng không thành công: Người có nhu cầu sử dụng không đạt được thỏa thuận với người nắm độc quyền mặc dù đã cố gắng thương lượng trong một thời gian hợp lý với mức giá và điều kiện thương mại thỏa đáng.
• Hành vi hạn chế cạnh tranh: Người nắm độc quyền thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm theo pháp luật về cạnh tranh.

"Người được chuyển giao quyền sử dụng theo quyết định bắt buộc phải trả cho người nắm độc quyền một khoản tiền đền bù thỏa đáng, phù hợp với giá trị kinh tế của quyền sử dụng đó."

Thành phần hồ sơ yêu cầu bắt buộc chuyển giao

Để thực hiện thủ tục này, doanh nghiệp cần chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ theo quy định tại Nghị định 65/2023/NĐ-CP, bao gồm:

1. 02 Tờ khai yêu cầu bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế (theo mẫu).
2. Tài liệu chứng minh căn cứ yêu cầu là xác đáng (ví dụ: bằng chứng về việc thương lượng không thành hoặc tài liệu chứng minh nhu cầu cấp thiết của xã hội).
3. Giấy ủy quyền (nếu nộp thông qua đại diện sở hữu công nghiệp).
4. Chứng từ nộp phí và lệ phí theo quy định.

Trình tự và thủ tục giải quyết tại Cục Sở hữu trí tuệ

Quy trình xử lý hồ sơ thường kéo dài khoảng 02 tháng kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ hợp lệ. Doanh nghiệp có thể nộp trực tiếp hoặc gửi qua bưu điện đến Cục Sở hữu trí tuệ tại Hà Nội hoặc các văn phòng đại diện tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Trong vòng 15 ngày, cơ quan thẩm định sẽ thông báo cho người nắm độc quyền để lấy ý kiến. Nếu các bên không thể tự thỏa thuận và việc từ chối của bên nắm quyền là không hợp lý, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ hoặc các Bộ quản lý chuyên ngành sẽ ra quyết định bắt buộc chuyển giao.

Việc nắm vững các quy định này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tiếp cận các công nghệ lõi, đồng thời đảm bảo tuân thủ đúng hành lang pháp lý về sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.