Trong bối cảnh ngành thuế đang đẩy mạnh chuyển đổi số và thắt chặt quản lý đối với khu vực kinh tế cá thể, nhiều hộ kinh doanh vẫn giữ những tư duy cũ kỹ về nghĩa vụ thuế. Những hiểu lầm này không chỉ dẫn đến việc bị truy thu số tiền thuế khổng lồ mà còn có thể đối mặt với các chế tài hình sự nghiêm khắc.

1. Không đăng ký kinh doanh thì không phải nộp thuế?

Đây là sai lầm phổ biến nhất của các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ hoặc kinh doanh online. Theo quy định tại Nghị định 01/2021/NĐ-CP, cá nhân có hoạt động thương mại thường xuyên phải thực hiện đăng ký hộ kinh doanh (trừ một số trường hợp đặc thù).

Việc không đăng ký không có nghĩa là bạn "tàng hình" trước cơ quan thuế. Khi phát hiện hoạt động kinh doanh thực tế, cơ quan chức năng sẽ tiến hành ấn định thuế và xử phạt hành vi không đăng ký kinh doanh, đồng thời truy thu toàn bộ số thuế phát sinh từ thời điểm bắt đầu hoạt động.

2. Khai doanh thu thấp hơn thực tế để tránh ngưỡng nộp thuế

Hiện nay, theo Thông tư 40/2021/TT-BTC, hộ kinh doanh có doanh thu trên 100 triệu đồng/năm phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN. Đặc biệt, Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 đã nâng ngưỡng này lên 200 triệu đồng/năm áp dụng từ năm 2026.

Nhiều hộ kinh doanh cố tình kê khai doanh thu dưới ngưỡng để không phải nộp thuế. Tuy nhiên, với các công cụ rà soát hiện đại, cơ quan thuế dễ dàng đối chiếu doanh thu thông qua hóa đơn đầu vào, chi phí mặt bằng và dòng tiền ngân hàng. Hành vi này được xác định là trốn thuế theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP với mức phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn.

3. Chỉ nhận tiền mặt thì cơ quan thuế không biết?

Nhiều chủ cửa hàng treo biển "chỉ nhận tiền mặt" nhằm che giấu doanh thu thực tế. Đây là một dấu hiệu rủi ro cao khiến hộ kinh doanh rơi vào tầm ngắm kiểm tra của cơ quan thuế. Bản chất của thuế là tính trên tổng doanh thu thực tế, không phân biệt hình thức thanh toán.

Cơ quan thuế có quyền yêu cầu các đơn vị cung cấp dịch vụ vận chuyển, sàn thương mại điện tử hoặc các bên cung cấp nguyên liệu đầu vào cung cấp dữ liệu để xác định quy mô kinh doanh thực tế của hộ.

4. Chia nhỏ doanh thu ra nhiều tài khoản cá nhân

Việc chuyển tiền về tài khoản của người thân, nhân viên để chia nhỏ dòng tiền đã không còn hiệu quả. Theo Luật Quản lý thuế 2019, các ngân hàng thương mại có trách nhiệm cung cấp thông tin tài khoản thanh toán của người nộp thuế cho cơ quan quản lý thuế.

Hơn nữa, việc liên kết mã số thuế với số định danh cá nhân (VNeID) giúp ngành thuế truy vết dòng tiền một cách toàn diện. Dù dòng tiền đi đâu, nếu bản chất là doanh thu kinh doanh, nó vẫn sẽ được quy tụ về một chủ thể duy nhất để tính thuế.

5. Ghi nội dung chuyển khoản mập mờ để lách luật

Ghi nội dung như "trả nợ", "cho mượn" thay vì "thanh toán tiền hàng" là chiêu trò cũ. Cơ quan thuế khi thanh tra sẽ yêu cầu giải trình bản chất các giao dịch này. Nếu không chứng minh được đó là khoản vay mượn hợp pháp (có hợp đồng, chứng từ đối ứng), toàn bộ dòng tiền vào tài khoản sẽ bị ấn định là doanh thu chịu thuế.

Theo quy định tại Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, hành vi không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không kê khai doanh thu thực tế sẽ bị phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn, tùy thuộc vào các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ.

Lời khuyên từ chuyên gia: Hộ kinh doanh nên thực hiện đăng ký, kê khai trung thực và sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền để đảm bảo tính minh bạch, tránh các rủi ro pháp lý không đáng có trong tương lai.