Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa giấy tờ tùy thân, việc hiểu rõ giá trị pháp lý của các loại giấy tờ mới là vô cùng cần thiết. Đặc biệt, câu hỏi về việc liệu có thể sử dụng các loại giấy tờ khác thay thế cho hộ chiếu truyền thống khi đi ra nước ngoài đang nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận, nhất là khi thẻ Căn cước công dân gắn chip và tài khoản định danh điện tử đang dần trở nên phổ biến.

Hộ chiếu là gì và vai trò "bất di bất dịch" trong xuất nhập cảnh

Hộ chiếu (passport) từ lâu đã được coi là "tấm vé thông hành" quan trọng nhất của mỗi công dân khi bước ra khỏi biên giới quốc gia. Theo quy định tại khoản 3 Điều 2 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, khái niệm này được định nghĩa cụ thể như sau:

"Hộ chiếu là giấy tờ thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp cho công dân Việt Nam sử dụng để xuất cảnh, nhập cảnh, chứng minh quốc tịch và nhân thân."

Trên hộ chiếu chứa đựng các thông tin cốt lõi để định danh một cá nhân trên phạm vi quốc tế, bao gồm ảnh chân dung, họ tên, ngày tháng năm sinh, quốc tịch và số định danh cá nhân. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ và các thỏa thuận quốc tế, hộ chiếu không còn là lựa chọn duy nhất trong mọi trường hợp.

Thẻ Căn cước công dân gắn chip: "Tấm vé" thay thế hộ chiếu trong tương lai?

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất trong hệ thống pháp luật về căn cước chính là khả năng thay thế hộ chiếu của thẻ Căn cước công dân (CCCD). Tại khoản 2 Điều 20 Luật Căn cước công dân 2014 đã mở ra hành lang pháp lý cho việc này:

"Thẻ Căn cước công dân được sử dụng thay cho việc sử dụng hộ chiếu trong trường hợp Việt Nam và nước ngoài ký kết điều ước hoặc thỏa thuận quốc tế cho phép công dân nước ký kết được sử dụng thẻ Căn cước công dân thay cho việc sử dụng hộ chiếu trên lãnh thổ của nhau."

Để hiện thực hóa quy định này, Thông tư 06/2021/TT-BCA của Bộ Công an đã quy định mẫu thẻ CCCD gắn chip có in ngôn ngữ Tiếng Anh. Đây là điều kiện kỹ thuật cần thiết để các quốc gia khác có thể đọc và hiểu thông tin trên thẻ, phục vụ cho việc kiểm soát xuất nhập cảnh mà không cần đến hộ chiếu truyền thống.

Tài khoản định danh điện tử mức độ 2: Bước tiến công nghệ trong quản lý nhân thân

Không chỉ dừng lại ở thẻ vật lý, Chính phủ Việt Nam còn tiến xa hơn khi quy định về giá trị của danh tính điện tử. Theo khoản 2 Điều 5 Quyết định 34/2021/QĐ-TTg (có hiệu lực từ ngày 08/11/2021), tài khoản định danh điện tử mức độ 2 có giá trị pháp lý cực kỳ mạnh mẽ:

"Tài khoản định danh điện tử mức độ 2 có giá trị sử dụng tương đương thẻ Căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị đi lại quốc tế do bên sử dụng dịch vụ quyết định."

Điều này có nghĩa là trong tương lai gần, khi các hệ thống kiểm soát được đồng bộ, người dân có thể chỉ cần xuất trình thông tin trên ứng dụng định danh điện tử là đã có thể thực hiện các thủ tục tương đương với việc dùng hộ chiếu giấy.

Thực tế triển khai: Đã có thể "xách ba lô lên và đi" mà không cần hộ chiếu?

Mặc dù cơ sở pháp lý đã khá hoàn thiện, nhưng người dân cần lưu ý một số điểm thực tế quan trọng tại thời điểm tháng 11/2021:

• Về thỏa thuận quốc tế: Hiện nay, Việt Nam vẫn đang trong quá trình đàm phán và chưa chính thức ký kết các thỏa thuận song phương hoặc đa phương cho phép dùng CCCD thay hộ chiếu với các quốc gia khác. Do đó, hộ chiếu vẫn là giấy tờ bắt buộc khi bạn muốn đi du lịch hoặc công tác nước ngoài.
• Về hạ tầng công nghệ: Ứng dụng định danh điện tử (VNeID) và hệ thống xác thực đang được Bộ Công an khẩn trương hoàn thiện. Việc sử dụng tài khoản định danh mức độ 2 thay hộ chiếu sẽ phụ thuộc vào sự chấp nhận của "bên sử dụng dịch vụ" (ví dụ: hãng hàng không, cơ quan hải quan nước bạn).

Lời khuyên pháp lý: Trong thời gian chờ đợi các thỏa thuận quốc tế được ký kết và hệ thống công nghệ vận hành ổn định, công dân vẫn nên chủ động làm hộ chiếu để đảm bảo lộ trình di chuyển quốc tế không bị gián đoạn. Tuy nhiên, việc sở hữu CCCD gắn chip và đăng ký định danh điện tử mức độ 2 là bước chuẩn bị không thể thiếu để đón đầu xu hướng "du lịch không giấy tờ" trong tương lai gần.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn cái nhìn sâu sắc về những thay đổi quan trọng trong quy định về giấy tờ xuất nhập cảnh. Đừng quên theo dõi các cập nhật mới nhất từ cơ quan chức năng để bảo vệ quyền lợi của mình.