Trong bối cảnh xã hội hiện đại năm 2021, ly hôn không còn là một khái niệm quá xa lạ, nhưng những hệ lụy pháp lý và tâm lý mà nó để lại vẫn luôn là vấn đề nhức nhối. Việc nắm vững các quy định của pháp luật không chỉ giúp các cặp đôi giải quyết mâu thuẫn một cách văn minh mà còn đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho bản thân và con cái.

1. Ly hôn là gì? Những ngộ nhận về việc ly thân

Theo quy định tại khoản 14 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, khái niệm ly hôn được định nghĩa cụ thể như sau:

"Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án."

Như vậy, về mặt pháp lý, quan hệ hôn nhân chỉ thực sự chấm dứt khi có phán quyết cuối cùng từ cơ quan tư pháp. Điều này cũng được khẳng định lại tại khoản 1 Điều 57 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Một vấn đề thường gây nhầm lẫn là tình trạng ly thân. Nhiều người cho rằng ly thân là bước đệm bắt buộc hoặc mặc nhiên chấm dứt hôn nhân. Tuy nhiên, tính đến thời điểm cuối năm 2021, pháp luật Việt Nam vẫn chưa có quy định chính thức về chế định ly thân. Việc hai vợ chồng không còn chung sống, không còn tình cảm nhưng chưa có quyết định của Tòa án thì họ vẫn được coi là vợ chồng hợp pháp với đầy đủ các quyền và nghĩa vụ liên quan.

2. Các hình thức ly hôn và trình tự thủ tục năm 2021

Tùy thuộc vào sự thống nhất giữa hai bên mà việc ly hôn được chia thành hai loại hình chính theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015:

2.1 Thuận tình ly hôn

Đây là trường hợp lý tưởng nhất khi cả hai vợ chồng cùng tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận được tất cả các vấn đề về chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con cái trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con. Quy định này được nêu rõ tại Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

• Hồ sơ cần thiết: Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, Giấy chứng nhận kết hôn (bản chính), CMND/CCCD của hai vợ chồng, Giấy khai sinh của con...
• Thẩm quyền: Tòa án nhân dân cấp huyện nơi cư trú của một trong hai bên.

2.2 Ly hôn đơn phương (Ly hôn theo yêu cầu của một bên)

Khi một bên vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà bên kia không đồng ý, hoặc có đồng ý nhưng không thỏa thuận được về tài sản và con cái, thì Tòa án sẽ giải quyết theo thủ tục vụ án dân sự quy định tại Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Tòa án sẽ chấp nhận đơn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài.

3. Phân tích 2 nguyên nhân ly hôn phổ biến nhất tại Việt Nam

Dựa trên thực tiễn xét xử tại các cấp Tòa án tính đến năm 2021, có hai nhóm nguyên nhân chính dẫn đến sự đổ vỡ của các gia đình Việt:

3.1 Ngoại tình - Sự phản bội niềm tin

Ngoại tình không chỉ là sự vi phạm về đạo đức mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Khoản 1 Điều 19 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau. Hành vi chung sống như vợ chồng với người khác là hành vi bị cấm.

Về chế tài xử phạt, theo Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP, người đang có vợ hoặc đang có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác có thể bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Ngoài ra, yếu tố lỗi trong ngoại tình cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc phân chia tài sản và quyền nuôi con khi ra Tòa.

3.2 Bạo lực gia đình - Nỗi đau kéo dài

Bạo lực gia đình không chỉ dừng lại ở những trận đòn roi (bạo lực thể xác) mà còn bao gồm bạo lực tinh thần, bạo lực kinh tế và bạo lực tình dục. Theo Điều 2 Luật phòng, chống bạo lực gia đình 2007, các hành vi như hành hạ, ngược đãi, lăng mạ hoặc cố ý xâm hại sức khỏe đều bị nghiêm cấm.

Đây là căn cứ vững chắc nhất để Tòa án giải quyết cho ly hôn đơn phương nhanh chóng nhằm bảo vệ tính mạng và nhân phẩm của nạn nhân. Trong bối cảnh năm 2021, các cơ quan chức năng ngày càng thắt chặt việc xử lý các hành vi này để răn đe và bảo vệ cấu trúc gia đình bền vững.

4. Những vấn đề cốt lõi cần giải quyết sau ly hôn

Khi quan hệ hôn nhân chấm dứt, có ba vấn đề lớn mà các bên cần phải đối mặt:

• Quyền nuôi con: Tòa án sẽ căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con để quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng. Con từ đủ 07 tuổi trở lên phải xem xét nguyện vọng của con.
• Chia tài sản: Nguyên tắc chung là tài sản chung được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố như công sức đóng góp, lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng.
• Nghĩa vụ trả nợ: Các khoản nợ chung phát sinh từ giao dịch do vợ chồng cùng xác lập hoặc nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình thì cả hai phải có trách nhiệm liên đới trả nợ.

Lời khuyên pháp lý: Ly hôn là quyết định cuối cùng khi mọi nỗ lực hòa giải không thành. Để quá trình này diễn ra thuận lợi và ít tổn thương nhất, các bên nên tìm hiểu kỹ luật pháp hoặc tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý giàu kinh nghiệm.