Sở hữu một căn hộ chung cư là ước mơ của nhiều gia đình, nhưng đi kèm với đó là nỗi lo âu về "tuổi thọ" của công trình. Khi thời hạn sử dụng ghi trên sổ hồng kết thúc, liệu người dân có phải rời đi tay trắng? Câu trả lời nằm ở những quy định mới nhất tại Luật Nhà ở 2023 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

1. Quyền được tiếp tục cư trú nếu công trình vẫn an toàn

Không phải cứ hết thời hạn trên hồ sơ thiết kế là người dân phải chuyển đi ngay lập tức. Pháp luật ưu tiên bảo vệ quyền cư trú ổn định của người dân nếu tòa nhà vẫn đảm bảo chất lượng.

Theo quy định tại khoản 5 Điều 58 Luật Nhà ở 2023, khi nhà chung cư hết thời hạn sử dụng, UBND cấp tỉnh sẽ chỉ đạo kiểm định, đánh giá chất lượng. Nếu kết quả cho thấy nhà chung cư chưa thuộc trường hợp phải phá dỡ, chủ sở hữu sẽ được tiếp tục sử dụng theo thời gian ghi trong kết luận kiểm định.

"Trường hợp nhà chung cư chưa thuộc trường hợp phải phá dỡ thì trong kết luận kiểm định phải nêu rõ thời gian được tiếp tục sử dụng đến khi nhà chung cư thuộc trường hợp phải phá dỡ."

2. Phương án tái định cư: Không để người dân "không nơi nương tựa"

Trong trường hợp xấu nhất khi tòa nhà buộc phải phá dỡ để xây dựng lại hoặc chuyển đổi mục đích, quyền lợi về chỗ ở của người dân vẫn được đặt lên hàng đầu. Điều 48 Luật Nhà ở 2023 đã vạch rõ các hình thức bố trí tái định cư linh hoạt:

• Mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở thương mại, nhà ở xã hội.
• Được thanh toán bằng tiền để tự lo chỗ ở mới.
• Đặc biệt: Được bố trí nhà ở ngay tại dự án cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư đó (tái định cư tại chỗ).

3. Quyền sử dụng đất chung "vĩnh viễn"

Một điểm quan trọng mà nhiều người thường bỏ qua là dù căn hộ có thể hết hạn, nhưng quyền sử dụng đất của cư dân vẫn tồn tại. Theo điểm a khoản 3 Điều 92 Nghị định 102/2024/NĐ-CP, người sở hữu căn hộ có quyền sử dụng đất chung không thể phân chia đối với diện tích đất xây dựng khối nhà, sân vườn và hạ tầng phục vụ trực tiếp tòa nhà.

Điều này có nghĩa là giá trị quyền sử dụng đất vẫn thuộc về cộng đồng cư dân, là cơ sở để thỏa thuận quyền lợi khi thực hiện các dự án xây dựng lại.

4. Hỗ trợ chỗ ở tạm thời trong giai đoạn chuyển tiếp

Khi chung cư bước vào giai đoạn cải tạo, xây dựng lại, người dân không bị đẩy ra đường. Điều 60 Luật Nhà ở 2023 quy định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư hoặc cơ quan nhà nước trong việc lo chỗ ở tạm thời hoặc chi trả tiền để người dân tự thuê nhà trong thời gian chờ đợi.

Như vậy, với những hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, người dân hoàn toàn có thể yên tâm rằng quyền sở hữu và quyền cư trú của mình luôn được bảo vệ, ngay cả khi tòa nhà đã đi hết vòng đời kiến trúc của nó.