Trong bối cảnh tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, đặc biệt là sự bùng phát của các ca nhiễm virus Nipah tại bang Tây Bengal, Ấn Độ vào đầu năm 2026, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã có động thái phản ứng nhanh chóng. Ngày 27/01/2026, Công văn 112/PB-BTN đã chính thức được ban hành, đặt hệ thống y tế dự phòng cả nước vào trạng thái cảnh giác cao độ.

Virus Nipah - "Sát thủ" thầm lặng với tỷ lệ tử vong cực cao

Virus Nipah (NiV) được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm các tác nhân gây bệnh ưu tiên nghiên cứu do khả năng gây đại dịch và tỷ lệ tử vong dao động từ 40% đến 75%. Loại virus này lây truyền từ động vật sang người (thường qua dơi quả hoặc lợn) và có khả năng lây truyền trực tiếp giữa người với người qua tiếp xúc gần.

Các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng. Tuy nhiên, bệnh có thể tiến triển nhanh chóng thành viêm não cấp tính, co giật và hôn mê chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ. Hiện nay, thế giới vẫn chưa có vaccine phòng ngừa hay thuốc điều trị đặc hiệu cho loại virus này, khiến công tác phòng ngừa và giám sát trở thành lá chắn duy nhất.

Mệnh lệnh khẩn từ Công văn 112/PB-BTN: Siết chặt mọi kẽ hở

Tại Công văn 112/PB-BTN, Cục Phòng bệnh yêu cầu Sở Y tế các tỉnh, thành phố, đặc biệt là các địa phương có cửa khẩu quốc tế như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Lạng Sơn... phải triển khai ngay các biện pháp trọng tâm:

1. Giám sát trọng điểm tại cửa khẩu

Theo quy định về Kiểm dịch y tế tại Điều 20 Luật Phòng bệnh 2025, các đơn vị kiểm dịch phải tăng cường thu thập thông tin, quan sát y tế và kiểm tra thực tế đối với người nhập cảnh từ các vùng đang có dịch. Việc phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ ngay tại "cửa ngõ" biên giới là yếu tố then chốt để ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập vào nội địa.

2. Nâng cao năng lực xét nghiệm và phản ứng nhanh

Các Viện Vệ sinh dịch tễ và Viện Pasteur được giao nhiệm vụ sẵn sàng hỗ trợ địa phương trong việc lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm an toàn. Công tác này phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về An toàn sinh học trong xét nghiệm quy định tại Điều 24 Luật Phòng bệnh 2025 nhằm tránh rò rỉ tác nhân gây bệnh ra môi trường.

3. Kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế

Bộ Y tế nhấn mạnh việc thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế. Mọi trường hợp nghi ngờ phải được thực hiện Cách ly y tế theo đúng trình tự tại Điều 19 Luật Phòng bệnh 2025 để ngăn ngừa lây nhiễm chéo trong bệnh viện.

Trách nhiệm của cộng đồng theo tinh thần pháp luật mới

Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, Luật Phòng bệnh 2025 cũng quy định rõ trách nhiệm của cá nhân và tổ chức trong việc phối hợp phòng chống dịch. Người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp Giám sát trong phòng bệnh theo Điều 13 Luật Phòng bệnh 2025, bao gồm việc khai báo y tế trung thực và kịp thời khi có các triệu chứng nghi ngờ hoặc trở về từ vùng dịch.

Việc cố ý che giấu hoặc khai báo sai lệch thông tin dịch bệnh là hành vi bị nghiêm cấm theo quy định tại Điều 8 Luật Phòng bệnh 2025 và có thể bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân không nên hoang mang nhưng cần hết sức cảnh giác. Hãy thường xuyên theo dõi các thông báo chính thức từ Bộ Y tế và thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc với động vật hoang dã để bảo vệ bản thân và gia đình trước mối đe dọa từ virus Nipah.