Ngày 10/09/2020, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 106/2020/NĐ-CP. Văn bản này thay thế hoàn toàn cho Nghị định 41/2012/NĐ-CP vốn đã tồn tại gần một thập kỷ. Với mục tiêu tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực, Nghị định mới mang đến 4 thay đổi cốt lõi mà bất kỳ viên chức nào cũng cần lưu tâm từ ngày 15/11/2020.

1. Bổ sung tiêu chí phân loại vị trí việc làm theo tính chất công việc

Trước đây, theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Nghị định 41/2012/NĐ-CP, vị trí việc làm chỉ được phân thành 03 loại dựa trên khối lượng công việc: do một người đảm nhận, do nhiều người đảm nhận và kiêm nhiệm. Cách phân loại này tuy đơn giản nhưng chưa phản ánh rõ nét đặc thù chuyên môn của từng vị trí.

Kể từ ngày 15/11/2020, Điều 5 Nghị định 106/2020/NĐ-CP đã mở rộng tiêu chí phân loại một cách chi tiết hơn:

• Theo khối lượng công việc: Vẫn giữ nguyên 03 loại như cũ (một người, nhiều người, kiêm nhiệm).
• Theo tính chất, nội dung công việc: Đây là điểm mới đột phá, chia thành 04 nhóm:
  • Vị trí việc làm lãnh đạo, quản lý;
  • Vị trí việc làm chức danh nghề nghiệp chuyên ngành;
  • Vị trí việc làm chức danh nghề nghiệp chuyên môn dùng chung (hành chính, tổng hợp, kế hoạch tài chính...);
  • Vị trí việc làm hỗ trợ, phục vụ.

Việc phân loại rõ ràng này giúp các đơn vị sự nghiệp công lập dễ dàng hơn trong việc xây dựng bản mô tả công việc và khung năng lực phù hợp cho từng cá nhân, đồng thời là cơ sở để thực hiện chế độ tiền lương mới theo Luật Viên chức 2010.

2. Thay đổi căn cứ xác định vị trí việc làm: Tập trung vào chuyên môn

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc tinh giản các căn cứ xác định vị trí việc làm. Nếu như Điều 4 Nghị định 41/2012/NĐ-CP quy định tới 05 căn cứ (bao gồm cả mức độ hiện đại hóa công sở và thực trạng bố trí viên chức), thì nay khoản 1 Điều 4 Nghị định 106/2020/NĐ-CP chỉ còn tập trung vào 02 nhóm căn cứ chính:

a) Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức của đơn vị sự nghiệp công lập;

b) Mức độ phức tạp, tính chất, đặc điểm, quy mô hoạt động; phạm vi, đối tượng phục vụ; quy trình quản lý chuyên môn, nghiệp vụ theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Sự thay đổi này cho thấy tư duy quản lý mới: Vị trí việc làm phải được xác định dựa trên nhu cầu thực tế của công việc và nhiệm vụ chính trị của đơn vị, thay vì phụ thuộc vào cơ sở vật chất hay tình trạng nhân sự hiện có.

3. Trao quyền tự chủ: Người đứng đầu đơn vị quyết định phê duyệt

Nghị định 106/2020/NĐ-CP đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý viên chức. Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên, người đứng đầu đơn vị có quyền tự quyết định phê duyệt vị trí việc làm và cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp.

Cụ thể, theo quy định mới, người đứng đầu đơn vị tự chủ tài chính sẽ:

• Trực tiếp phê duyệt Đề án vị trí việc làm;
• Quyết định số lượng người làm việc nhưng phải đảm bảo không thấp hơn định mức do Bộ quản lý ngành ban hành;
• Chịu trách nhiệm bảo đảm thu nhập ổn định cho viên chức và không làm tăng kinh phí đầu tư từ ngân sách.

Đối với các đơn vị chưa tự chủ hoàn toàn, người đứng đầu vẫn đóng vai trò chủ chốt trong việc xây dựng đề án và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, thay vì thụ động chờ đợi chỉ tiêu như trước đây.

4. Điều chỉnh căn cứ thay đổi vị trí việc làm

Việc điều chỉnh vị trí việc làm cũng có những cập nhật quan trọng tại Điều 8 Nghị định 106/2020/NĐ-CP. Các đơn vị chỉ được điều chỉnh khi:

• Có sự thay đổi về chức năng, nhiệm vụ hoặc quy mô hoạt động (theo căn cứ tại Điều 4);
• Đơn vị được tổ chức lại theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đáng chú ý, Nghị định mới đã loại bỏ căn cứ "đơn vị bị giải thể" trong việc điều chỉnh vị trí việc làm, bởi khi giải thể thì vị trí việc làm đương nhiên không còn tồn tại, việc quy định điều chỉnh là không cần thiết.

Tóm lại, những thay đổi tại Nghị định 106/2020/NĐ-CP không chỉ là sự thay đổi về mặt câu chữ mà là một bước tiến trong lộ trình cải cách tiền lương và quản lý viên chức theo vị trí việc làm. Viên chức cần chủ động cập nhật để bảo vệ quyền lợi và định hướng phát triển nghề nghiệp của mình trong bối cảnh mới.