Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội như Facebook đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Tuy nhiên, mặt trái của nó là sự xuất hiện ngày càng nhiều các hành vi lợi dụng quyền tự do ngôn luận để bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của người khác. Nhiều người lầm tưởng rằng "thế giới ảo" là nơi có thể tự do phát ngôn mà không phải chịu trách nhiệm pháp lý. Thực tế, pháp luật Việt Nam đã có những quy định rất nghiêm khắc để xử lý các hành vi này, bảo vệ quyền lợi chính đáng của công dân.

Quyền bất khả xâm phạm về danh dự, nhân phẩm: Lá chắn pháp lý vững chắc

Theo quy định tại Hiến pháp 2013, mọi người đều có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm. Quyền này một lần nữa được cụ thể hóa tại Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015:

“1. Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.”

Điều này có nghĩa là bất kể hành vi bôi nhọ diễn ra ngoài đời thực hay trên không gian mạng như Facebook, Zalo, YouTube... thì kẻ vi phạm đều phải đối mặt với sự trừng phạt của pháp luật. Cá nhân bị xâm phạm có quyền yêu cầu Tòa án bác bỏ thông tin xấu, yêu cầu người vi phạm xin lỗi, cải chính công khai và đặc biệt là bồi thường thiệt hại về vật chất cũng như tinh thần.

Mức phạt hành chính cho hành vi bôi nhọ trên Facebook theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP

Kể từ ngày 15/04/2020, Nghị định 15/2020/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, mang đến những chế tài mạnh mẽ hơn đối với các vi phạm trên mạng xã hội. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 101 quy định:

“1. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện một trong các hành vi sau:
a) Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân;...”

Lưu ý quan trọng: Mức phạt trên áp dụng cho tổ chức. Đối với cá nhân có cùng hành vi vi phạm, mức phạt tiền sẽ bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức (tức là từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng). Đây là một con số không hề nhỏ, đủ sức răn đe những đối tượng có ý định dùng mạng xã hội để tấn công người khác.

Khi nào hành vi bôi nhọ danh dự bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Nếu hành vi bôi nhọ có tính chất nghiêm trọng, gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, đời sống hoặc công việc của nạn nhân, kẻ thủ ác có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) với hai tội danh chính:

• Tội làm nhục người khác: Theo Điều 155, người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 - 30 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Khung hình phạt cao nhất lên đến 05 năm tù giam.
• Tội vu khống: Theo Điều 156, hành vi bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 07 năm.

Hướng dẫn quy trình tố cáo người bôi nhọ danh dự trên Facebook

Để bảo vệ bản thân, nạn nhân cần thực hiện các bước sau một cách bài bản để đảm bảo bằng chứng có giá trị pháp lý:

Bước 1: Thu thập và lưu trữ bằng chứng

Ngay khi phát hiện thông tin bôi nhọ, bạn cần chụp màn hình bài viết, các bình luận liên quan. Tốt nhất, hãy đến văn phòng công chứng để yêu cầu lập Vi bằng. Vi bằng là bằng chứng thép ghi nhận lại những gì đang hiển thị trên mạng tại thời điểm đó, ngăn chặn việc kẻ xấu xóa bài viết để phi tang dấu vết.

Bước 2: Soạn đơn tố cáo

Đơn tố cáo cần trình bày rõ ràng diễn biến sự việc, link bài viết vi phạm, thông tin của người vi phạm (nếu biết) và yêu cầu cụ thể của bạn (xử phạt hành chính, xin lỗi công khai hay bồi thường thiệt hại).

Bước 3: Gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền

Tùy vào tính chất vụ việc mà bạn gửi đơn đến các cơ quan sau:

• Cơ quan Công an: Bạn có thể tố giác tại cơ quan công an cấp huyện nơi bạn cư trú hoặc nơi kẻ vi phạm cư trú. Theo Điều 145 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, mọi tố giác về tội phạm phải được tiếp nhận và giải quyết kịp thời.
• Thanh tra Sở Thông tin và Truyền thông: Đối với các hành vi vi phạm hành chính trên mạng xã hội, đây là cơ quan có thẩm quyền xử phạt trực tiếp theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP.
• Tòa án nhân dân: Nếu bạn muốn khởi kiện dân sự để yêu cầu bồi thường thiệt hại về danh dự, nhân phẩm theo Điều 34 Bộ luật Dân sự.

Theo Điều 24 Luật Tố cáo 2018, nếu cơ quan tiếp nhận không thuộc thẩm quyền giải quyết thì trong vòng 05 ngày làm việc, họ phải chuyển đơn đến đúng cơ quan có thẩm quyền và thông báo cho bạn biết.

Việc im lặng trước những hành vi bôi nhọ chỉ khiến kẻ xấu thêm lấn tới. Hãy sử dụng quyền năng của pháp luật để bảo vệ uy tín và danh dự của chính mình. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về thủ tục pháp lý, đừng ngần ngại liên hệ với các chuyên gia để được tư vấn kịp thời.