Trong hoạt động xây dựng, mối quan hệ giữa Chủ đầu tư, Nhà thầu chính và Nhà thầu phụ thường phát sinh nhiều tình huống pháp lý phức tạp, đặc biệt là trong khâu thanh toán và xuất hóa đơn tài chính. Một trong những thắc mắc phổ biến nhất của các kế toán xây dựng là: Khi chủ đầu tư thực hiện thanh toán trực tiếp cho nhà thầu phụ, thì nghĩa vụ xuất hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT) của nhà thầu phụ sẽ hướng về đối tượng nào?

Kế toán cần nắm vững quy định về xuất hóa đơn trong hợp đồng thầu phụ (ảnh minh họa)

Căn cứ pháp lý về việc thanh toán cho nhà thầu phụ

Theo quy định tại khoan 3 Điều 47 Nghị định 37/2015/NĐ-CP của Chính phủ về hợp đồng thầu phụ:

"Chủ đầu tư thanh toán trực tiếp cho nhà thầu phụ trên cơ sở đề xuất thanh toán của nhà thầu chính hoặc tổng thầu, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác."

Quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi cho các nhà thầu phụ, tránh tình trạng bị chiếm dụng vốn. Tuy nhiên, việc thanh toán trực tiếp từ Chủ đầu tư không làm thay đổi bản chất của mối quan hệ hợp đồng kinh tế đã ký kết giữa các bên.

Nhà thầu phụ phải xuất hóa đơn GTGT cho đối tượng nào?

Dù dòng tiền có thể đi trực tiếp từ Chủ đầu tư đến Nhà thầu phụ, nhưng về mặt nguyên tắc kế toán và thuế, hóa đơn phải được lập dựa trên quan hệ mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ giữa các chủ thể ký kết hợp đồng.

Căn cứ vào điểm a khoản 7 Điều 3 Thông tư 26/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính:

"Người bán phải lập hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ, bao gồm cả các trường hợp hàng hoá, dịch vụ dùng để khuyến mại, quảng cáo, hàng mẫu; hàng hóa, dịch vụ dùng để cho, biếu, tặng, trao đổi, trả thay lương cho người lao động (trừ hàng hoá luân chuyển nội bộ, tiêu dùng nội bộ để tiếp tục quá trình sản xuất)".

Như vậy, trong trường hợp nhà thầu phụ ký hợp đồng trực tiếp với nhà thầu chính (hoặc tổng thầu) và chịu trách nhiệm thực hiện phần việc đó cho nhà thầu chính, thì nhà thầu phụ phải thực hiện xuất hóa đơn GTGT cho nhà thầu chính. Nhà thầu chính sau đó sẽ căn cứ vào khối lượng công việc tổng thể (bao gồm cả phần của nhà thầu phụ) để xuất hóa đơn cho Chủ đầu tư.

Hoạt động thi công tại công trường xây dựng (ảnh minh họa)

Việc Chủ đầu tư thanh toán trực tiếp cho nhà thầu phụ chỉ là một hình thức thực hiện nghĩa vụ thanh toán thay cho nhà thầu chính theo thỏa thuận hoặc quy định pháp luật, không làm phát sinh quan hệ cung ứng dịch vụ trực tiếp giữa Chủ đầu tư và Nhà thầu phụ để xuất hóa đơn chéo.

Thời điểm xác định thuế GTGT trong xây dựng, lắp đặt

Việc xác định đúng thời điểm xuất hóa đơn và kê khai thuế là cực kỳ quan trọng để tránh bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế. Theo quy định tại Điều 8 Văn bản hợp nhất 14/VBHN-BTC năm 2018, thời điểm xác định thuế GTGT được quy định cụ thể như sau:

• Đối với xây dựng, lắp đặt (bao gồm cả đóng tàu): Là thời điểm nghiệm thu, bàn giao công trình, hạng mục công trình, khối lượng xây dựng, lắp đặt hoàn thành, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền.
• Đối với hoạt động kinh doanh bất động sản, xây dựng cơ sở hạ tầng: Là thời điểm thu tiền theo tiến độ thực hiện dự án hoặc tiến độ thu tiền ghi trong hợp đồng. Căn cứ số tiền thu được, cơ sở kinh doanh thực hiện khai thuế GTGT đầu ra phát sinh trong kỳ.

Ngoài ra, đối với các hoạt động khác, thời điểm xác định thuế cũng có những khác biệt nhất định:

• Bán hàng hóa: Thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa.
• Cung ứng dịch vụ: Thời điểm hoàn thành việc cung ứng dịch vụ hoặc thời điểm lập hóa đơn cung ứng dịch vụ.
• Hàng hóa nhập khẩu: Thời điểm đăng ký tờ khai hải quan.

Tóm lại, các đơn vị nhà thầu phụ cần lưu ý bám sát hợp đồng kinh tế và các biên bản nghiệm thu khối lượng hoàn thành để thực hiện xuất hóa đơn GTGT cho nhà thầu chính đúng thời điểm, đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về thuế và hóa đơn hiện hành.