Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng biến động, khái niệm "lương cơ bản" luôn là tâm điểm chú ý của hàng triệu người lao động. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bản chất pháp lý của khoản tiền này, dẫn đến những nhầm lẫn đáng tiếc khi thỏa thuận hợp đồng hoặc tính toán quyền lợi bảo hiểm. Đặc biệt, với sự ra đời của Nghị định 24/2023/NĐ-CP vừa được ban hành ngày 14/05/2023, bức tranh tiền lương tại Việt Nam đang có những chuyển dịch quan trọng mà bạn không thể bỏ qua.

Lương cơ bản là gì? Góc nhìn từ Bộ luật Lao động 2019

Mặc dù là thuật ngữ cực kỳ phổ biến, nhưng thực tế trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện nay không có định nghĩa chính thức cho cụm từ "lương cơ bản". Đây là cách gọi thông tục để chỉ mức lương thấp nhất mà người lao động có thể nhận được khi làm việc trong điều kiện bình thường.

Theo tinh thần của Bộ luật Lao động 2019, tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động để thực hiện công việc theo thỏa thuận. Trong đó, lương cơ bản thường được hiểu là mức lương ghi trong hợp đồng lao động, dùng làm căn cứ để tính các khoản phụ cấp, tiền lương làm thêm giờ và đặc biệt là mức đóng bảo hiểm xã hội (BHXH).

"Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động để thực hiện công việc theo thỏa thuận, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác." - Trích Điều 90 Bộ luật Lao động 2019.

Phân biệt lương cơ bản và lương thực nhận: Đừng để bị "hớ"

Một sai lầm phổ biến là đánh đồng lương cơ bản với tổng thu nhập hàng tháng. Thực tế, lương thực nhận (Net income) thường bao gồm:

• Lương cơ bản: Khoản cố định thỏa thuận.
• Phụ cấp lương: Phụ cấp chức vụ, trách nhiệm, độc hại, khu vực...
• Các khoản bổ sung khác: Thưởng doanh số, chuyên cần, hỗ trợ xăng xe, ăn trưa...

Người lao động cần lưu ý rằng, nếu lương cơ bản thấp nhưng phụ cấp cao, tổng thu nhập có thể lớn nhưng các quyền lợi về hưu trí hay trợ cấp thất nghiệp sau này (vốn tính trên mức đóng BHXH dựa trên lương cơ bản và phụ cấp cố định) sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Cách tính lương cơ bản cho khối doanh nghiệp tư nhân năm 2023

Đối với người lao động làm việc theo hợp đồng tại các doanh nghiệp, lương cơ bản được xác định dựa trên sự thỏa thuận nhưng tuyệt đối không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định.

Tại thời điểm tháng 5/2023, mức lương tối thiểu vùng vẫn đang áp dụng theo quy định tại Nghị định 38/2022/NĐ-CP. Cụ thể:

• Vùng I: 4.680.000 đồng/tháng.
• Vùng II: 4.160.000 đồng/tháng.
• Vùng III: 3.640.000 đồng/tháng.
• Vùng IV: 3.250.000 đồng/tháng.

Như vậy, nếu bạn làm việc tại một doanh nghiệp ở Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh (thuộc Vùng I), mức lương cơ bản ghi trong hợp đồng của bạn không được phép thấp hơn 4.680.000 đồng.

Lương cơ bản khối Nhà nước: "Cú hích" từ lương cơ sở mới

Khác với khối doanh nghiệp, lương cơ bản của cán bộ, công chức, viên chức được tính toán dựa trên công thức cứng:

Lương cơ bản = Lương cơ sở x Hệ số lương hiện hưởng

Điểm đáng chú ý nhất trong tháng 5/2023 chính là việc Chính phủ vừa ban hành Nghị định 24/2023/NĐ-CP vào ngày 14/05/2023. Theo đó, mức lương cơ sở sẽ có sự thay đổi lớn:

• Đến hết ngày 30/6/2023: Vẫn áp dụng mức 1.490.000 đồng/tháng.
• Từ ngày 01/7/2023: Chính thức tăng lên 1.800.000 đồng/tháng (tăng 20,8%).

Việc tăng lương cơ sở này sẽ kéo theo sự gia tăng đồng loạt của lương cơ bản, các khoản phụ cấp và cả mức đóng - hưởng các chế độ bảo hiểm liên quan cho hàng triệu người hưởng lương từ ngân sách.

Mối liên hệ mật thiết với Bảo hiểm xã hội

Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014, tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc là mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định của pháp luật về lao động. Lương cơ bản đóng vai trò là "nền móng" để xác định mức đóng này.

Nếu doanh nghiệp lách luật bằng cách để lương cơ bản quá thấp, người lao động sẽ chịu thiệt thòi lớn khi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc khi về già hưởng lương hưu. Do đó, việc hiểu đúng và yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng quy định về lương cơ bản là cách tốt nhất để bảo vệ tương lai của chính mình.

Lời khuyên cho người lao động

Khi đặt bút ký vào bản hợp đồng lao động, hãy đặc biệt lưu tâm đến con số ghi tại mục "Tiền lương". Đừng chỉ nhìn vào tổng thu nhập hứa hẹn mà quên mất mức lương cơ bản. Hãy đối chiếu với mức lương tối thiểu vùng tại Nghị định 38/2022/NĐ-CP để đảm bảo quyền lợi tối thiểu của mình luôn được tôn trọng.