Chính phủ vừa ban hành quy định mới cho phép tách công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam thành các dự án độc lập. Bước đi pháp lý mang tính bước ngoặt này hứa hẹn sẽ giải quyết "điểm nghẽn" cố hữu về giải phóng mặt bằng, tạo đà bứt phá cho siêu dự án hạ tầng quốc gia.

Quyết định đột phá tháo gỡ "nút thắt" giải phóng mặt bằng

Trong các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn tại Việt Nam, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn được xem là một trong những khâu phức tạp nhất, tốn nhiều thời gian và dễ dẫn đến tình trạng chậm tiến độ. Đối với đại dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam có chiều dài hàng nghìn km đi qua hàng loạt tỉnh, thành phố, thách thức này lại càng nhân lên gấp bội nếu gộp chung vào một gói thầu đầu tư xây dựng tổng thể.

Để giải quyết bài toán cấp bách này, ngày 11/9/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 352/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 123/2025/NĐ-CP và Nghị định 67/2026/NĐ-CP về thiết kế kỹ thuật đường sắt.

Cụ thể, theo khoản 1b Điều 1 Nghị định 123/2025/NĐ-CP (được bổ sung bởi Điều 1 Nghị định 352/2026/NĐ-CP), Chính phủ đã bổ sung tham chiếu khoản 13 Nghị quyết 265/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội về Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.

Theo đó, Quốc hội chính thức cho phép tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam thành các dự án độc lập để tổ chức thực hiện riêng biệt.

Lợi ích chiến lược từ việc tách dự án bồi thường, tái định cư

Cơ chế phân tách này mang lại nhiều lợi thế mang tính chiến lược, thay đổi hoàn toàn tư duy quản lý và triển khai đầu tư công đối với các dự án trọng điểm quốc gia:

• Chủ động đi trước một bước: Các địa phương nơi đường sắt đi qua có thể chủ động lập, phê duyệt và triển khai dự án giải phóng mặt bằng độc lập ngay cả khi thiết kế kỹ thuật tổng thể công trình xây dựng đường sắt đang trong quá trình hoàn thiện. Việc "mặt bằng sạch có trước" sẽ giúp các nhà thầu thi công ngay khi trúng thầu mà không phải chờ đợi.
• Phân định rõ ràng trách nhiệm: Quản lý dưới dạng dự án độc lập giúp phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa cơ quan quản lý ngành giao thông vận tải (chịu trách nhiệm về xây lắp, thiết bị đường sắt) và UBND các tỉnh, thành phố (chịu trách nhiệm về thu hồi đất, đền bù, bố trí tái định cư cho người dân).
• Linh hoạt trong quản lý vốn và nguồn lực: Công tác giải phóng mặt bằng được cấp bù vốn, phân bổ dự toán độc lập, tránh tình trạng dòng vốn thi công công trình bị nghẽn do vướng mắc thủ tục đất đai hoặc ngược lại.
• Đảm bảo quyền lợi người dân tốt hơn: Khi trở thành dự án độc lập, các chính sách hỗ trợ, chuyển đổi nghề nghiệp, xây dựng hạ tầng khu tái định cư sẽ được đầu tư bài bản, sát với nhu cầu thực tế của cư dân địa phương, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội.

Bổ sung hình thức đầu tư và hoàn thiện cơ chế đặc thù

Bên cạnh quy định tách dự án bồi thường, tái định cư, Nghị định 352/2026/NĐ-CP cũng bổ sung khung pháp lý quan trọng về hình thức đầu tư. Cụ thể, tại khoản 1a Điều 1 Nghị định 123/2025/NĐ-CP, Chính phủ đã bổ sung tham chiếu khoản 14 Nghị quyết 227/2025/QH15 ngày 27/6/2025 của Quốc hội về bổ sung hình thức đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Theo đó, siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam sẽ được triển khai dựa trên các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt chưa từng có. Việc bổ sung đầy đủ các căn cứ pháp lý từ nghị quyết của Quốc hội vào Nghị định hướng dẫn của Chính phủ giúp đồng bộ hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, loại bỏ triệt để các khoảng trống pháp lý hay sự chồng chéo giữa các quy định hiện hành.

Sự chủ động, linh hoạt và đồng bộ trong chính sách này chính là đòn bẩy quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa tham vọng xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao hiện đại, mở ra không gian phát triển kinh tế - xã hội bứt phá cho toàn bộ các vùng miền dọc hành lang Bắc - Nam trong giai đoạn tới.