Trước xu thế chuyển đổi số mạnh mẽ trong ngành hạ tầng giao thông, việc ứng dụng các mô hình kỹ thuật số tiên tiến đang mở ra bước ngoặt lớn cho các đại dự án hạ tầng quốc gia. Vừa qua, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 352/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 11/9/2026) sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 123/2025/NĐ-CP và Nghị định 67/2026/NĐ-CP. Trong đó, một điểm đột phá thu hút sự quan tâm lớn của giới kỹ sư và các chủ đầu tư là quy định rõ ràng về thẩm quyền áp dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) cũng như khuyến khích tích hợp dữ liệu không gian địa lý (GIS), hệ thống quản lý thông tin tài sản (AIM) và công nghệ bản sao kỹ thuật số (Digital Twin) vào các công trình đường sắt.

Thẩm quyền quyết định áp dụng mô hình BIM thuộc về ai?

Một câu hỏi pháp lý được rất nhiều ban quản lý dự án đặt ra là liệu mô hình BIM có bắt buộc phải triển khai đại trà cho mọi dự án đường sắt hay không? Căn cứ theo Điều 3 Nghị định 352/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 4 Nghị định 123/2025/NĐ-CP, việc áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) cho dự án do người quyết định đầu tư xem xét, quyết định phù hợp với quy mô, tính chất kỹ thuật và đặc thù riêng biệt của từng công trình.

Như vậy, quy định mới thể hiện sự linh hoạt cao: không áp đặt một khung cứng nhắc cho toàn bộ hệ thống dự án, mà trao quyền chủ động cho cấp có thẩm quyền quyết định đầu tư. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để các dự án đường sắt đô thị (metro), tuyến đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam hay các tuyến đường sắt kết nối liên vùng lựa chọn cấp độ ứng dụng số hóa phù hợp với nguồn lực tài chính, năng lực quản trị và lộ trình triển khai cụ thể.

Ứng dụng mô hình BIM và bản sao kỹ thuật số Digital Twin trong quản lý dự án đường sắt hiện đại (ảnh minh họa)

Khuyến khích tích hợp sâu rộng GIS, AIM và Digital Twin vào toàn bộ vòng đời dự án

Không chỉ dừng lại ở BIM, văn bản mới của Chính phủ đưa ra định hướng khuyến khích các chủ thể tham gia dự án tích hợp đồng bộ dữ liệu từ ba nền tảng công nghệ quan trọng:

• Hệ thống thông tin địa lý (GIS): Cho phép định vị chuẩn xác, số hóa tọa độ không gian tuyến đường sắt, địa hình tự nhiên, mạng lưới đô thị và hạ tầng kỹ thuật phụ trợ xung quanh hành lang an toàn đường sắt.
• Hệ thống quản lý thông tin tài sản (AIM - Asset Information Model): Đóng vai trò là cơ sở dữ liệu số tập trung, lưu trữ toàn bộ hồ sơ kỹ thuật, vòng đời thiết bị, vật tư, cấu kiện đường ray và thông tin bảo trì phục vụ trực tiếp cho quá trình khai thác lâu dài.
• Bản sao kỹ thuật số song sinh (Digital Twin): Tạo ra bản mô phỏng số 3D/4D phản chiếu trực tiếp trạng thái thực tế của công trình, cho phép dự báo ứng suất kết cấu, kiểm soát va chạm, tối ưu hóa các kịch bản chạy tàu và điều độ tự động.

Sự kết hợp giữa các giải pháp công nghệ hiện đại này không chỉ hỗ trợ đắc lực cho công tác khảo sát địa hình, thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) và kiểm soát tiến độ thi công, mà còn giúp đơn vị vận hành mô phỏng chính xác phương án giao thông, đánh giá rủi ro và tiết kiệm đáng kể chi phí duy tu, bảo dưỡng định kỳ trong suốt vòng đời dự án.

Yêu cầu bắt buộc về an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ bí mật nhà nước

Hạ tầng đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị là các công trình huyết mạch có liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Do đó, cùng với việc khuyến khích đổi mới công nghệ số, Nghị định 352/2026/NĐ-CP cũng đặt ra lằn ranh kỹ thuật và pháp lý nghiêm ngặt:

Việc khai thác, kết nối, lưu trữ, sử dụng và chia sẻ toàn bộ dữ liệu BIM, GIS, AIM và Digital Twin đối với các dự án đường sắt bắt buộc phải đảm bảo tuyệt đối các yêu cầu về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng, bảo vệ bí mật nhà nước và tuân thủ các quy định của pháp luật về quốc phòng, an ninh. Các chủ đầu tư và nhà thầu công nghệ cần thiết lập cơ chế phân quyền, mã hóa dữ liệu và trung tâm điều hành bảo mật đạt chuẩn nhằm ngăn chặn triệt để nguy cơ rò rỉ dữ liệu hạ tầng trọng điểm ra bên ngoài.