Người lính già tìm lại ký ức qua những kỷ vật còn sót lại (ảnh minh họa)

Cánh cửa mới cho những người có công "vô danh" trong chiến tranh

Trong suốt nhiều thập kỷ qua, một trong những nỗi trăn trở lớn nhất của Đảng và Nhà nước ta là việc giải quyết chính sách cho những người đã hy sinh hoặc bị thương trong các cuộc kháng chiến nhưng do điều kiện chiến tranh khốc liệt, giấy tờ gốc đã bị thất lạc hoặc hư hỏng hoàn toàn. Để giải quyết dứt điểm tình trạng này, ngày 22/10/2013, Liên bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Bộ Quốc phòng đã chính thức ban hành Thông tư liên tịch 28/2013/TTLT-BLĐTBXH-BQP.

Văn bản này hướng dẫn chi tiết việc xác nhận liệt sĩ, thương binh, người hưởng chính sách như thương binh đối với những trường hợp hy sinh, bị thương từ ngày 31/12/1991 trở về trước mà không còn giấy tờ. Đây được xem là một bước đột phá mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.

Căn cứ xác nhận thương binh khi thiếu vắng giấy tờ gốc

Theo quy định tại Điều 6 Thông tư liên tịch 28/2013/TTLT-BLĐTBXH-BQP, việc cấp Giấy chứng nhận bị thương sẽ dựa trên hai nhóm căn cứ chính:

1. Căn cứ chứng minh quá trình tham gia cách mạng

Đối với những người đã thoát ly tham gia cách mạng hoặc công tác tại các cơ quan Nhà nước, cần có một trong các loại giấy tờ lập từ ngày 31/12/1994 trở về trước như: Lý lịch Đảng viên, lý lịch quân nhân, quyết định phục viên, xuất ngũ, hoặc hồ sơ bảo hiểm xã hội. Trong trường hợp không còn các giấy tờ này, nếu đối tượng đã được hưởng trợ cấp theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ (như Quyết định 290/2005/QĐ-TTg, Quyết định 142/2008/QĐ-TTg...) thì cũng được xem xét.

Riêng với những người hoạt động không thoát ly, bản khai chi tiết quá trình tham gia cách mạng có xác nhận của UBND cấp xã nơi cư trú sẽ là căn cứ quan trọng nhất.

2. Căn cứ chứng minh bị thương trong chiến đấu

Pháp luật yêu cầu phải có các tài liệu ghi nhận việc bị sức ép hoặc chấn thương, danh sách quân nhân bị thương của đơn vị cũ. Đặc biệt, đối với những người còn vết thương thực thể hoặc dị vật kim khí trong cơ thể, kết quả chiếu chụp và kết luận của bệnh viện cấp huyện hoặc bệnh viện quân đội, công an sẽ là bằng chứng thép để xác định tình trạng thương tật.

Các cựu chiến binh và cán bộ địa phương cùng rà soát lại hồ sơ người có công (ảnh minh họa)

Quy trình thực hiện chặt chẽ và công khai

Để đảm bảo tính chính xác, tránh tình trạng trục lợi chính sách, quy trình xác nhận được thực hiện hết sức nghiêm ngặt qua nhiều cấp. Tại cấp xã, danh sách người đề nghị xác nhận phải được niêm yết công khai ít nhất 15 ngày tại thôn, xóm và thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng để lấy ý kiến nhân dân.

Hội đồng xác nhận người có công cấp xã, với sự tham gia của Hội Cựu chiến binh và Hội Người cao tuổi, sẽ họp xét duyệt từng trường hợp cụ thể trước khi chuyển hồ sơ lên cấp huyện và cấp tỉnh. Quy định này nhằm phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, đảm bảo đúng người, đúng công trạng.

Những trường hợp không thuộc diện áp dụng

Cần lưu ý rằng, theo Điều 2 Thông tư liên tịch 28/2013/TTLT-BLĐTBXH-BQP, chính sách này không áp dụng cho các trường hợp sau:

• Người bị thương đã có kết luận không đủ điều kiện của cơ quan có thẩm quyền trước đó.
• Người đã được giải quyết chế độ tai nạn lao động hoặc tai nạn chiến tranh.
• Người bị thương có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động dưới 21%.
• Các trường hợp vi phạm pháp luật quy định tại Điều 2 Nghị định 31/2013/NĐ-CP.

Việc ban hành hướng dẫn mới này không chỉ giải quyết những tồn đọng về mặt hồ sơ mà còn là sự an ủi, động viên to lớn đối với những người đã hy sinh xương máu cho độc lập tự do của Tổ quốc. Các gia đình và cá nhân thuộc diện đối tượng trên cần chủ động liên hệ với UBND cấp xã nơi cư trú để được hướng dẫn lập hồ sơ kịp thời kể từ ngày Thông tư có hiệu lực (15/12/2013).