Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng chặt chẽ, việc kê khai Phụ lục thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết (Mẫu số 01) trở thành nhiệm vụ bắt buộc và quan trọng đối với các doanh nghiệp có phát sinh giao dịch với các bên liên kết. Theo quy định tại Nghị định 20/2017/NĐ-CP và hướng dẫn tại Thông tư 41/2017/TT-BTC, việc kê khai không chính xác hoặc thiếu sót có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý và tài chính nghiêm trọng cho doanh nghiệp.

1. Đối tượng và nghĩa vụ kê khai giao dịch liên kết năm 2019

Căn cứ theo Điều 10 Nghị định 20/2017/NĐ-CP, người nộp thuế có giao dịch liên kết có trách nhiệm kê khai thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết theo Mẫu số 01 và nộp cùng Tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN).

Khoản 3 Điều 10 Nghị định 20/2017/NĐ-CP quy định: "Người nộp thuế có giao dịch liên kết thuộc phạm vi điều chỉnh tại Nghị định này có trách nhiệm kê khai thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết theo Mẫu số 01 tại Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định này và nộp cùng Tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp."

Nghĩa vụ này yêu cầu doanh nghiệp phải xác định giá giao dịch liên kết sao cho không làm giảm nghĩa vụ thuế TNDN phải nộp tại Việt Nam. Đồng thời, doanh nghiệp phải có trách nhiệm chứng minh việc lựa chọn phương pháp xác định giá khi cơ quan thuế yêu cầu.

2. Các trường hợp được miễn kê khai và miễn lập hồ sơ xác định giá

Pháp luật cũng quy định rõ các trường hợp được giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính. Theo Điều 11 Nghị định 20/2017/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể thuộc diện miễn trừ sau:

• Miễn kê khai mục III và IV: Nếu chỉ phát sinh giao dịch với các bên liên kết tại Việt Nam, áp dụng cùng mức thuế suất và không bên nào được hưởng ưu đãi thuế.
• Miễn lập Hồ sơ xác định giá:
  • Doanh thu dưới 50 tỷ đồng và tổng giá trị giao dịch liên kết dưới 30 tỷ đồng.
  • Đã ký kết Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá (APA).
  • Thực hiện chức năng đơn giản, doanh thu dưới 200 tỷ đồng và đạt tỷ suất lợi nhuận thuần theo quy định (Phân phối từ 5%, Sản xuất từ 10%, Gia công từ 15% trở lên).

3. Hướng dẫn chi tiết các mục trong Phụ lục Mẫu số 01

Phụ lục thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết bao gồm 4 mục chính mà doanh nghiệp cần lưu ý:

Mục I: Thông tin về các bên liên kết

Doanh nghiệp cần liệt kê đầy đủ tên bên liên kết, quốc gia, mã số thuế và hình thức quan hệ liên kết (ví dụ: quan hệ sở hữu vốn, quan hệ điều hành, kiểm soát...).

Mục II: Các trường hợp được miễn nghĩa vụ kê khai, miễn trừ lập hồ sơ

Tại đây, doanh nghiệp đánh dấu vào các ô tương ứng nếu thuộc diện miễn trừ đã nêu ở phần trên. Đây là căn cứ quan trọng để cơ quan thuế xác định mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.

Mục III: Thông tin xác định giá giao dịch liên kết

Đây là phần trọng tâm, yêu cầu doanh nghiệp kê khai chi tiết giá trị bán ra, mua vào đối với hàng hóa, dịch vụ, lãi vay... Chênh lệch giữa giá trị ghi nhận và giá trị xác định lại theo giá giao dịch độc lập sẽ là căn cứ để điều chỉnh lợi nhuận tính thuế.

Mục IV: Kết quả sản xuất kinh doanh sau khi xác định giá giao dịch liên kết

Mục này phản ánh các chỉ tiêu tài chính như doanh thu thuần, giá vốn, lợi nhuận gộp, chi phí lãi vay... sau khi đã thực hiện các điều chỉnh về giá giao dịch liên kết.

4. Trách nhiệm và rủi ro khi vi phạm quy định

Cơ quan thuế có quyền hạn rất lớn trong việc giám sát và xử lý các vi phạm liên quan đến giao dịch liên kết. Theo Điều 12 Nghị định 20/2017/NĐ-CP, cơ quan thuế có quyền ấn định thuế nếu doanh nghiệp:

• Không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ Mẫu số 01.
• Không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết trong thời hạn quy định (thường là 15 ngày làm việc khi thanh tra).
• Sử dụng thông tin so sánh không trung thực hoặc không có nguồn gốc rõ ràng.

Việc ấn định thuế có thể dẫn đến số thuế phải nộp tăng cao cùng với các khoản phạt chậm nộp, gây ảnh hưởng lớn đến dòng tiền và uy tín của doanh nghiệp.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Để đảm bảo an toàn về thuế, các doanh nghiệp cần chủ động rà soát các quan hệ liên kết ngay từ đầu năm tài chính. Việc lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết nên được thực hiện song song với quá trình quyết toán thuế TNDN để đảm bảo tính thống nhất và kịp thời. Nếu có vướng mắc, doanh nghiệp nên tham vấn các đơn vị tư vấn thuế chuyên nghiệp để tránh những sai sót đáng tiếc.