Khái niệm giảng viên đồng cơ hữu đang trở thành tâm điểm chú ý trong ngành giáo dục khi thời điểm áp dụng các quy định mới từ ngày 01/7/2026 đang đến rất gần. Đây là một giải pháp đột phá nhằm huy động nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là các nhà khoa học, nghiên cứu viên có trình độ cao từ các viện nghiên cứu, tổ chức khoa học công nghệ tham gia vào công tác giảng dạy và đào tạo thế hệ trẻ.

Để giúp các cơ sở giáo dục, các nhà khoa học và bạn đọc hiểu rõ hơn về mô hình này, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết về khái niệm, tiêu chuẩn khắt khe cũng như các nguyên tắc quản lý, sử dụng giảng viên đồng cơ hữu theo quy định pháp luật mới nhất.

1. Giảng viên đồng cơ hữu là gì?

Theo quy định tại Luật Giáo dục đại học 2025, cụ thể là tại khoản 2 Điều 29, giảng viên đồng cơ hữu được định nghĩa là viên chức có trình độ tiến sĩ của tổ chức khoa học và công nghệ công lập (trừ cơ sở giáo dục đại học). Những đối tượng này được giao nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học như giảng viên cơ hữu tại cơ sở giáo dục đại học công lập.

Về bản chất, giảng viên đồng cơ hữu là những nhà khoa học, nghiên cứu viên biên chế tại các viện nghiên cứu công lập nhưng có nguyện vọng và năng lực tham gia giảng dạy đại học. Mô hình này khác biệt hoàn toàn với giảng viên thỉnh giảng truyền thống ở chỗ họ được tích hợp sâu hơn vào hệ thống quản lý, đào tạo và nghiên cứu của nhà trường, có quyền lợi và nghĩa vụ tương đương với giảng viên cơ hữu trong phạm vi hợp đồng thỏa thuận.

Tuy nhiên, để bảo đảm không ảnh hưởng đến công tác chuyên môn tại đơn vị gốc, pháp luật yêu cầu giảng viên đồng cơ hữu phải bảo đảm hoàn thành tốt nhiệm vụ tại đơn vị nơi mình đang công tác. Đồng thời, trước khi tham gia giảng dạy, họ phải báo cáo và được sự đồng ý bằng văn bản của người đứng đầu đơn vị quản lý trực tiếp về việc tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học và thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn tại cơ sở giáo dục đại học.

2. Tiêu chuẩn đối với giảng viên đồng cơ hữu từ 01/7/2026

Nhằm chuẩn hóa đội ngũ này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 159/2026/NĐ-CP quy định về giảng viên đồng cơ hữu trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học công lập. Theo quy định tại Điều 5 Nghị định 159/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026), tiêu chuẩn đối với giảng viên đồng cơ hữu được phân định rõ ràng theo từng cấp học:

Đối với cơ sở giáo dục đại học công lập

Yêu cầu bắt buộc và duy nhất về trình độ học vị đối với giảng viên đồng cơ hữu tại các trường đại học công lập là phải có trình độ tiến sĩ. Quy định này nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo đại học và sau đại học, đồng thời thúc đẩy năng lực nghiên cứu khoa học đỉnh cao trong các nhà trường.

Đối với các trường cao đẳng công lập (giáo dục nghề nghiệp)

Tiêu chuẩn đối với giảng viên đồng cơ hữu tại các trường cao đẳng công lập có phần linh hoạt hơn để phù hợp với tính chất thực hành, thực tiễn của giáo dục nghề nghiệp theo Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025. Viên chức chỉ cần đáp ứng một trong các tiêu chuẩn sau đây:

• Tiêu chuẩn về học vị và kinh nghiệm: Có bằng thạc sĩ trở lên, phù hợp với ngành, nghề giảng dạy và có ít nhất 03 năm (36 tháng) kinh nghiệm chuyên môn. Đồng thời, phải chủ trì hoặc tham gia công trình nghiên cứu khoa học, đề tài được cấp có thẩm quyền nghiệm thu hoặc có sáng kiến được công nhận, áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.
• Tiêu chuẩn trong lĩnh vực y tế, sức khỏe: Có bằng chuyên khoa cấp I trở lên, bằng bác sĩ nội trú, bằng bác sĩ chuyên khoa theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế và đang công tác tại cơ sở y tế dự phòng công lập hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công lập được xếp cấp chuyên môn kỹ thuật là cấp cơ bản, cấp chuyên sâu.
• Tiêu chuẩn về danh hiệu cao quý: Có danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân, Thầy thuốc Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, Huấn luyện viên cấp quốc gia hoặc đạt giải thưởng cấp quốc gia, quốc tế trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao hoặc lĩnh vực đặc thù khác.
• Tiêu chuẩn về kỹ năng nghề: Đạt giải thưởng hoặc chứng nhận tại các kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia trở lên; hoặc chứng nhận huấn luyện học sinh, sinh viên đạt giải thưởng quốc gia, quốc tế trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp; hoặc có chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia bậc 3 trở lên.
• Tiêu chuẩn về sản phẩm sáng tạo: Có sản phẩm sáng tạo nghệ thuật, sáng kiến kỹ thuật, mô hình thực hành được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận và áp dụng hiệu quả trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp.

3. Nguyên tắc quản lý và sử dụng giảng viên đồng cơ hữu thế nào?

Để vận hành hiệu quả mô hình này mà không gây chồng chéo, mâu thuẫn về mặt quản lý hành chính và nhân sự, Điều 3 Nghị định 159/2026/NĐ-CP đã thiết lập các nguyên tắc quản lý và sử dụng rất chặt chẽ:

"1. Giảng viên đồng cơ hữu được tính vào đội ngũ giảng viên với hệ số quy đổi tối đa bằng 0,50 giảng viên cơ hữu để xác định năng lực đào tạo của cơ sở giáo dục nơi viên chức thực hiện nhiệm vụ giảng viên đồng cơ hữu trong việc cấp phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp, hoạt động giáo dục đại học, tổ chức thực hiện chương trình đào tạo và kiểm định chất lượng theo quy định của pháp luật về giáo dục..."

Bên cạnh đó, các nguyên tắc cốt lõi khác bao gồm:

• Giới hạn tham gia: Tại cùng một thời điểm, mỗi viên chức chỉ được là giảng viên đồng cơ hữu của duy nhất một cơ sở giáo dục. Điều này tránh tình trạng một nhà khoa học đăng ký "khống" tại nhiều trường để chạy chỉ tiêu năng lực đào tạo.
• Không thay đổi quan hệ lao động gốc: Việc làm giảng viên đồng cơ hữu không làm thay đổi quyền và nghĩa vụ giữa viên chức và đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức khoa học công nghệ trực tiếp quản lý họ theo quy định tại Luật Viên chức 2025. Đồng thời, giảng viên đồng cơ hữu không tính vào số lượng vị trí việc làm chuyên môn, nghiệp vụ được giao cho trường đại học tiếp nhận.
• Ưu tiên hoàn thành nhiệm vụ gốc: Giảng viên đồng cơ hữu phải bảo đảm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tại đơn vị gốc; phải báo cáo và được sự đồng ý bằng văn bản của người đứng đầu đơn vị về việc tham gia giảng dạy tại trường đại học.
• Phối hợp chặt chẽ bằng văn bản: Việc sử dụng, quản lý giảng viên đồng cơ hữu phải có sự phối hợp bằng văn bản giữa trường đại học và đơn vị gốc, bảo đảm không làm gián đoạn, trùng lặp hoặc mâu thuẫn trong việc thực hiện chế độ, chính sách đối với viên chức.

4. Chế độ làm việc và quyền lợi vượt trội của giảng viên đồng cơ hữu

Không chỉ dừng lại ở việc quy định nghĩa vụ, pháp luật còn mở ra nhiều cơ hội và quyền lợi vượt trội cho đội ngũ giảng viên đồng cơ hữu nhằm khuyến khích họ cống hiến hết mình cho sự nghiệp giáo dục:

• Chế độ làm việc linh hoạt: Theo Điều 11 Nghị định này, thời gian làm việc của giảng viên đồng cơ hữu trong một năm học được thỏa thuận trong hợp đồng lao động nhưng phải bảo đảm tối thiểu 25% và không quá 50% thời gian làm việc của giảng viên cơ hữu. Nếu dạy vượt định mức, họ sẽ được trả lương dạy thêm giờ theo quy định của pháp luật lao động.
• Cơ hội thăng tiến nghề nghiệp: Giảng viên đồng cơ hữu được xem xét đưa vào quy hoạch chức danh lãnh đạo, bổ nhiệm quản lý chuyên môn tại trường đại học (nếu có sự thống nhất của đơn vị gốc). Đặc biệt, họ được xem xét công nhận, bổ nhiệm chức danh Giáo sư, Phó giáo sư; xét, phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú theo quy định của Luật Nhà giáo 2025.
• Nguồn kinh phí chi trả rõ ràng: Kinh phí chi trả tiền lương, phụ cấp và đào tạo bồi dưỡng cho giảng viên đồng cơ hữu được lấy từ nguồn thu hoạt động sự nghiệp của trường đại học theo cơ chế tự chủ tài chính quy định tại Nghị định 60/2021/NĐ-CP và Nghị định 111/2025/NĐ-CP.

Tóm lại, mô hình giảng viên đồng cơ hữu từ ngày 01/7/2026 sẽ được chuẩn hóa toàn diện dưới sự điều chỉnh của Nghị định 159/2026/NĐ-CP. Đây là bước đi chiến lược giúp gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo thực tiễn, nâng tầm chất lượng giáo dục đại học và nghề nghiệp tại Việt Nam trong kỷ nguyên mới.