Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc sử dụng lao động nước ngoài có trình độ chuyên môn cao là nhu cầu tất yếu của nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, để đưa một chuyên gia hay lao động kỹ thuật nước ngoài vào làm việc hợp pháp, doanh nghiệp phải vượt qua một quy trình hành chính không hề đơn giản. Đặc biệt, kể từ khi Nghị định 152/2020/NĐ-CP có hiệu lực, các tiêu chuẩn và điều kiện đã được siết chặt hơn, dẫn đến nhiều khó khăn phát sinh trong thực tế.

1. Áp lực về thời gian: Quy trình "nhiều tầng nấc"

Một trong những trở ngại lớn nhất chính là tổng thời gian để hoàn tất các thủ tục. Theo quy định, quy trình này không chỉ đơn thuần là nộp hồ sơ xin giấy phép mà còn bao gồm nhiều bước chuẩn bị tiền kiểm:

• Báo cáo giải trình nhu cầu sử dụng lao động: Theo Điều 4 Nghị định 152/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp phải nộp báo cáo trước ít nhất 30 ngày kể từ ngày dự kiến sử dụng lao động. Thời gian chờ văn bản chấp thuận là khoảng 10 ngày làm việc.
• Xin Phiếu lý lịch tư pháp: Đây là bước tốn nhiều thời gian nhất. Theo khoản 1 Điều 48 Luật Lý lịch tư pháp 2009, thời hạn giải quyết thông thường là 10 ngày, nhưng nếu cần xác minh có thể kéo dài đến 15 ngày hoặc hơn.
• Cấp giấy phép lao động: Sau khi có đủ hồ sơ, cơ quan chức năng sẽ giải quyết trong 05 ngày làm việc theo quy định tại khoản 2 Điều 11 Nghị định 152/2020/NĐ-CP.

Trên thực tế, do các yếu tố khách quan và việc chuẩn bị hồ sơ từ phía nước ngoài, tổng thời gian thường kéo dài từ 45 đến 60 ngày, gây ảnh hưởng không nhỏ đến kế hoạch nhân sự của doanh nghiệp.

2. "Ma trận" giấy tờ và hồ sơ pháp lý phức tạp

Hồ sơ xin cấp giấy phép lao động yêu cầu sự chính xác tuyệt đối. Theo Điều 9 Nghị định 152/2020/NĐ-CP, danh mục hồ sơ bao gồm ít nhất 08 loại giấy tờ chính. Khó khăn lớn nhất thường nằm ở việc chứng minh năng lực chuyên môn.

Doanh nghiệp phải cung cấp bằng đại học trở lên hoặc tương đương và văn bản xác nhận ít nhất 03 năm kinh nghiệm làm việc phù hợp với vị trí dự kiến. Việc thu thập các văn bản xác nhận kinh nghiệm từ các công ty cũ ở nước ngoài, đảm bảo đúng mẫu mã và nội dung theo yêu cầu của cơ quan quản lý lao động Việt Nam là một thách thức lớn.

3. Thử thách từ thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự

Tất cả các giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp (bằng cấp, lý lịch tư pháp, xác nhận kinh nghiệm...) đều phải được hợp pháp hóa lãnh sự, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế. Quy trình này bao gồm việc chứng thực tại cơ quan ngoại giao của nước cấp, sau đó là cơ quan ngoại giao của Việt Nam.

Thủ tục này không chỉ tốn kém chi phí mà còn mất nhiều thời gian chờ đợi bưu điện quốc tế và xử lý tại các đại sứ quán. Nhiều doanh nghiệp lúng túng vì không nắm rõ quy định về ngôn ngữ dịch thuật và chứng thực bản dịch tại Việt Nam, dẫn đến việc hồ sơ bị trả lại nhiều lần.

4. Thời hạn giấy phép lao động: Ngắn và chưa linh hoạt

Theo quy định hiện hành, thời hạn của giấy phép lao động tối đa không quá 02 năm. Điều này được quy định rõ dựa trên thời hạn của hợp đồng lao động dự kiến hoặc văn bản cử đi làm việc của phía nước ngoài.

"Thời hạn của giấy phép lao động được cấp theo thời hạn của một trong các trường hợp quy định tại Điều 10 Nghị định này nhưng tối đa là 02 năm."

Việc giới hạn 02 năm buộc doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục gia hạn hoặc cấp mới thường xuyên nếu muốn duy trì nhân sự lâu dài. Điều này tạo ra gánh nặng hành chính liên tục cho bộ phận nhân sự và gây tâm lý bất ổn cho người lao động nước ngoài khi muốn gắn bó lâu dài với Việt Nam.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Để giảm thiểu rủi ro và tiết kiệm thời gian, doanh nghiệp nên chủ động chuẩn bị hồ sơ trước ít nhất 3 tháng. Việc tìm hiểu kỹ các quy định tại Nghị định 152/2020/NĐ-CP và tham vấn các chuyên gia pháp lý là vô cùng cần thiết để đảm bảo quy trình diễn ra hanh thông.