Bản chất của việc chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần

Chuyển nhượng cổ phần là một trong những quyền sở hữu tài sản cơ bản và quan trọng nhất của cổ đông trong công ty cổ phần. Theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, đây là hành vi pháp lý mà cổ đông chuyển giao một phần hoặc toàn bộ quyền sở hữu cổ phần của mình cho một cá nhân hoặc tổ chức khác.

Cần lưu ý rằng, giao dịch này về bản chất chỉ là sự thay đổi về chủ sở hữu đối với một phần vốn góp đã được chia nhỏ (cổ phần), hoàn toàn không làm thay đổi mức vốn điều lệ đã đăng ký của doanh nghiệp. Việc mua bán này chỉ làm thay đổi danh sách cổ đông và tỷ lệ nắm giữ trong cơ cấu quản trị của công ty.

Quy định về quyền tự do chuyển nhượng và các hạn chế

Pháp luật Việt Nam đề cao quyền tự quyết của nhà đầu tư. Về nguyên tắc chung, cổ phần trong công ty cổ phần được tự do chuyển nhượng. Tuy nhiên, để đảm bảo sự ổn định trong giai đoạn đầu thành lập hoặc theo thỏa thuận riêng, nhà đầu tư cần lưu ý các quy định tại khoản 1 Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020:

“1. Cổ phần được tự do chuyển nhượng, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 120 của Luật này và Điều lệ công ty có quy định hạn chế chuyển nhượng cổ phần. Trường hợp Điều lệ công ty có quy định hạn chế về chuyển nhượng cổ phần thì các quy định này chỉ có hiệu lực khi được nêu rõ trong cổ phiếu của cổ phần tương ứng.”

Các hạn chế thường gặp bao gồm việc cổ đông sáng lập không được chuyển nhượng cổ phần phổ thông cho người không phải là cổ đông sáng lập trong thời hạn 03 năm kể từ ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, trừ khi được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận.

Giải đáp: Có bắt buộc phải thẩm định tài sản doanh nghiệp không?

Dưới góc độ pháp lý thuần túy, khi bạn thực hiện nhận chuyển nhượng cổ phần từ một cổ đông khác, câu trả lời là: Pháp luật không bắt buộc phải thực hiện thẩm định tài sản doanh nghiệp.

Việc chuyển nhượng cổ phần được thực hiện thông qua hợp đồng chuyển nhượng hoặc giao dịch trên thị trường chứng khoán theo quy định tại khoản 2 Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020. Giá trị của giao dịch hoàn toàn do các bên tự thỏa thuận dựa trên ý chí tự nguyện. Do đó, cơ quan nhà nước không yêu cầu chứng thư thẩm định giá tài sản của doanh nghiệp như một điều kiện bắt buộc để công nhận giao dịch.

Tại sao nhà đầu tư vẫn nên thực hiện thẩm định tài sản?

Mặc dù không phải là nghĩa vụ pháp lý, nhưng trong thực tế quản trị rủi ro, việc thẩm định (Due Diligence) là cực kỳ quan trọng. Khi bạn mua lại cổ phần, đặc biệt là với tỷ lệ lớn (ví dụ 20% vốn điều lệ như tình huống trên), bạn đang gián tiếp sở hữu một phần tài sản và cả các nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp đó. Việc thẩm định giúp bạn:

• Xác định giá trị thực: Tránh việc mua cổ phần với giá quá cao so với giá trị thực tế của doanh nghiệp.
• Kiểm soát rủi ro: Phát hiện các khoản nợ tiềm tàng, các tranh chấp pháp lý về đất đai, sở hữu trí tuệ hoặc các nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành.
• Đánh giá tiềm năng: Hiểu rõ thực trạng máy móc, thiết bị và các nguồn lực tài sản hữu hình khác của công ty.

Thủ tục xác lập quyền sở hữu sau khi nhận chuyển nhượng

Sau khi các bên đã ký kết hợp đồng chuyển nhượng, bên nhận chuyển nhượng cần lưu ý thực hiện các thủ tục để được công nhận tư cách cổ đông chính thức. Theo quy định tại Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020, việc chuyển nhượng phải được ghi vào sổ đăng ký cổ đông của công ty.

Khi hoàn thành việc mua cổ phần và được ghi tên vào sổ cổ đông, bạn sẽ chính thức có đầy đủ các quyền lợi như: quyền biểu quyết, quyền nhận cổ tức và các quyền khác tương ứng với số lượng cổ phần nắm giữ. Công ty cũng có trách nhiệm thông báo thay đổi thông tin cổ đông với cơ quan đăng ký kinh doanh trong trường hợp có sự thay đổi cổ đông là nhà đầu tư nước ngoài.

Tóm lại, việc thẩm định tài sản là quyền lợi và sự lựa chọn của nhà đầu tư để đảm bảo an toàn tài chính, chứ không phải là một thủ tục hành chính bắt buộc theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020.