Giai đoạn nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi là khoảng thời gian đầy thách thức đối với lao động nữ khi phải cân bằng giữa thiên chức làm mẹ và trách nhiệm công việc. Thấu hiểu điều này, Bộ luật Lao động 2019 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021) đã thiết lập một "hàng rào" pháp lý vững chắc với nhiều đặc quyền ưu tiên. Dưới đây là 7 quyền lợi cốt lõi mà mọi lao động nữ cần nắm vững để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

1. Quyền từ chối làm đêm, làm thêm giờ và đi công tác xa

Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 137 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động không được sử dụng người lao động làm việc ban đêm, làm thêm giờ và đi công tác xa trong trường hợp đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, trừ trường hợp được người lao động đồng ý.

So với quy định cũ, điểm mới từ năm 2021 cho phép sự linh hoạt hơn: nếu lao động nữ cảm thấy sức khỏe đảm bảo và có nhu cầu tăng thêm thu nhập, họ có thể thỏa thuận để làm thêm. Tuy nhiên, quyền quyết định hoàn toàn nằm ở người lao động. Doanh nghiệp tuyệt đối không được ép buộc hay gây áp lực nếu người lao động từ chối.

2. Được chuyển công việc nhẹ nhàng hoặc giảm giờ làm

Đối với những chị em làm các nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc có ảnh hưởng xấu tới chức năng sinh sản, khoản 2 Điều 137 Bộ luật Lao động 2019 quy định rõ:

Lao động nữ làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm... khi mang thai và có thông báo cho người sử dụng lao động biết thì được chuyển sang làm công việc nhẹ hơn, an toàn hơn hoặc giảm bớt 01 giờ làm việc hằng ngày mà không bị cắt giảm tiền lương và quyền, lợi ích cho đến hết thời gian nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Quy định này đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé trong suốt năm đầu đời, giúp người mẹ giảm bớt áp lực thể chất mà vẫn duy trì được thu nhập ổn định.

3. Nghỉ 60 phút mỗi ngày hưởng nguyên lương

Đây là một trong những quyền lợi thiết thực nhất giúp lao động nữ có thời gian cho con bú, trữ sữa hoặc nghỉ ngơi. Cụ thể, khoản 4 Điều 137 Bộ luật Lao động 2019 cho phép lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ mỗi ngày 60 phút trong thời gian làm việc.

Đặc biệt, theo khoản 4 Điều 80 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, thời gian nghỉ này có thể linh hoạt:

• Người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận về lịch nghỉ phù hợp (nghỉ đầu giờ, cuối giờ hoặc giữa giờ).
• Nếu người lao động không có nhu cầu nghỉ và được doanh nghiệp đồng ý cho làm việc, họ sẽ được trả thêm tiền lương tương ứng với thời gian làm việc đó.

4. Bảo vệ tuyệt đối trước nguy cơ bị sa thải

Pháp luật lao động nghiêm cấm việc doanh nghiệp lấy lý do nuôi con nhỏ để chấm dứt hợp đồng. Khoản 3 Điều 137 Bộ luật Lao động 2019 khẳng định: Người sử dụng lao động không được sa thải hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đối với người lao động vì lý do nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Trường hợp hợp đồng lao động hết hạn trong thời gian này, lao động nữ còn được ưu tiên giao kết hợp đồng lao động mới. Đây là "lá bùa hộ mệnh" giúp chị em yên tâm về vị trí công việc của mình sau kỳ nghỉ thai sản.

5. Miễn trừ xử lý kỷ luật lao động

Nếu lao động nữ có sai sót hoặc vi phạm nội quy trong thời gian nuôi con dưới 12 tháng tuổi, doanh nghiệp không được tiến hành xử lý kỷ luật ngay lúc đó. Theo điểm d khoản 4 Điều 122 Bộ luật Lao động 2019, thời gian nuôi con nhỏ là giai đoạn được tạm hoãn xử lý kỷ luật.

Người sử dụng lao động chỉ được xem xét xử lý khi lao động nữ đã kết thúc giai đoạn nuôi con dưới 12 tháng. Nếu lúc đó thời hiệu xử lý kỷ luật đã hết hoặc còn dưới 60 ngày thì sẽ được kéo dài thêm để đảm bảo quyền lợi cho cả hai bên.

6. Đảm bảo việc làm cũ sau khi trở lại

Nỗi lo bị mất vị trí hoặc bị điều chuyển sang công việc khác kém hấp dẫn hơn sau khi nghỉ thai sản đã được giải tỏa bởi Điều 140 Bộ luật Lao động 2019. Theo đó, lao động nữ được bảo đảm việc làm cũ khi trở lại làm việc. Nếu việc làm cũ không còn, doanh nghiệp phải bố trí việc làm khác với mức lương không thấp hơn mức lương trước khi nghỉ thai sản.

7. Chế độ bảo hiểm khi con ốm đau

Không chỉ bảo vệ người mẹ, pháp luật còn quan tâm đến việc chăm sóc trẻ nhỏ. Khi con dưới 07 tuổi bị ốm đau, lao động nữ được nghỉ việc để chăm sóc và hưởng trợ cấp từ quỹ bảo hiểm xã hội. Quy định này được nêu tại Điều 141 Bộ luật Lao động 2019 và chi tiết tại Điều 25 Luật Bảo hiểm xã hội 2014.

Thời gian nghỉ tối đa là 20 ngày làm việc trong một năm cho mỗi con nếu con dưới 03 tuổi, và tối đa 15 ngày làm việc nếu con từ đủ 03 tuổi đến dưới 07 tuổi.

Lời khuyên pháp lý: Để đảm bảo các quyền lợi trên được thực thi đầy đủ, lao động nữ nên chủ động thông báo bằng văn bản về tình trạng nuôi con nhỏ cho bộ phận nhân sự và lưu giữ các giấy tờ liên quan (như Giấy khai sinh của con). Trong trường hợp bị xâm phạm quyền lợi, chị em có thể liên hệ với Công đoàn cơ sở hoặc cơ quan quản lý lao động địa phương để được hỗ trợ can thiệp.