Trong nền kinh tế thị trường sôi động tại Việt Nam, nhãn hiệu không chỉ là dấu hiệu phân biệt hàng hóa mà còn là tài sản vô hình vô giá của doanh nghiệp. Đặc biệt, đối với các nhãn hiệu nổi tiếng, pháp luật dành riêng một cơ chế bảo hộ đặc thù, vượt xa phạm vi của các nhãn hiệu thông thường. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc học hỏi và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ thường rất mong manh, dẫn đến những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng cho các đơn vị kinh doanh thiếu am hiểu luật pháp.

Thế nào là nhãn hiệu nổi tiếng theo quy định pháp luật?

Theo quy định tại khoản 20 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được giữ nguyên qua các kỳ sửa đổi 2009, 2019), nhãn hiệu nổi tiếng là nhãn hiệu được người tiêu dùng biết đến rộng rãi trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

Khác với nhãn hiệu thông thường phải trải qua quy trình đăng ký và được cấp Văn bằng bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ mới phát sinh quyền, nhãn hiệu nổi tiếng được bảo hộ trên cơ sở thực tiễn sử dụng. Điều này có nghĩa là quyền sở hữu đối với nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập căn cứ vào việc sử dụng, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.

"Quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập trên cơ sở sử dụng, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký."

Tiêu chí đánh giá một nhãn hiệu có thực sự "nổi tiếng"?

Việc xác định một nhãn hiệu có nổi tiếng hay không không dựa trên cảm tính cá nhân mà phải đáp ứng các tiêu chí định lượng và định tính khắt khe tại Điều 75 Luật Sở hữu trí tuệ 2005. Các cơ quan chức năng sẽ xem xét ít nhất 08 tiêu chí sau:

• Số lượng người tiêu dùng liên quan đã biết đến nhãn hiệu thông qua việc mua sắm, sử dụng hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu hoặc thông qua quảng cáo.
• Phạm vi lãnh thổ mà hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu đã được lưu thông.
• Doanh số từ việc bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ mang nhãn hiệu.
• Thời gian sử dụng liên tục nhãn hiệu.
• Uy tín rộng rãi của hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu.
• Số lượng quốc gia bảo hộ nhãn hiệu và số lượng quốc gia công nhận nhãn hiệu đó là nổi tiếng.
• Giá trị của nhãn hiệu dưới hình thức chuyển nhượng quyền sử dụng, chuyển nhượng quyền sở hữu, góp vốn đầu tư.

Rủi ro khi sử dụng trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng

Trong tình huống bạn dự định đặt tên và sử dụng một nhãn hiệu trùng với nhãn hiệu đã tồn tại 10 năm và có uy tín lớn, dù họ chưa đăng ký bảo hộ, bạn vẫn đối mặt với rủi ro pháp lý cực cao. Nếu nhãn hiệu đó được cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Cục Sở hữu trí tuệ hoặc Tòa án) công nhận là nổi tiếng, hành vi của bạn sẽ bị coi là xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Cụ thể, theo khoản 15 Điều 11 Nghị định 99/2013/NĐ-CP, mức xử phạt đối với hành vi sử dụng dấu hiệu xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu trên các phương tiện kinh doanh, bao bì hàng hóa có thể lên đến 20.000.000 đồng đối với cá nhân (và gấp đôi đối với tổ chức).

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp còn phải chịu các hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả nặng nề như:

• Đình chỉ hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ vi phạm từ 01 đến 03 tháng.
• Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, phương tiện kinh doanh.
• Buộc thay đổi tên doanh nghiệp nếu tên đó xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.

Lời khuyên từ chuyên gia

Đừng bao giờ xây dựng thương hiệu dựa trên sự "nhầm lẫn" của khách hàng với một nhãn hiệu khác. Trước khi quyết định đặt tên cho nhãn hiệu, doanh nghiệp cần thực hiện tra cứu chuyên sâu không chỉ trong hệ thống đăng ký của Cục Sở hữu trí tuệ mà còn cả thực tiễn thị trường. Việc xác lập một bản sắc riêng biệt không chỉ giúp bạn tránh được các rắc rối pháp lý mà còn là nền tảng bền vững để phát triển kinh doanh lâu dài.

Nếu bạn đang băn khoăn về tính pháp lý của nhãn hiệu mình dự định sử dụng, hãy tham khảo ý kiến của các tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp để có cái nhìn chính xác nhất theo quy định tại Thông tư 01/2007/TT-BKHCN.