Thực trạng tội phạm lừa đảo công nghệ cao cuối năm 2021

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ và ảnh hưởng của dịch bệnh, cuối năm 2021 ghi nhận sự bùng nổ của các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Các thủ đoạn ngày càng tinh vi như: giả danh cơ quan tư pháp (Công an, Viện kiểm sát), lừa đảo tuyển cộng tác viên chốt đơn hàng ảo, hay dụ dỗ đầu tư sàn chứng khoán quốc tế, tiền ảo...

Nhiều nạn nhân vì nhẹ dạ, cả tin hoặc thiếu kiến thức về an ninh mạng đã bị chiếm đoạt số tiền từ vài triệu đến hàng tỷ đồng. Câu hỏi đặt ra là: Làm sao để lấy lại tiền khi đã lỡ chuyển khoản cho kẻ gian? Pháp luật Việt Nam năm 2021 quy định quy trình xử lý vấn đề này như thế nào?

Quy trình 3 bước để lấy lại tiền khi bị lừa đảo qua mạng

Việc lấy lại tiền bị lừa đảo trực tuyến là một quá trình khó khăn và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng. Dưới đây là quy trình chuẩn mà người bị hại cần thực hiện ngay lập tức:

Bước 1: Thu thập và bảo quản chứng cứ

Ngay khi phát hiện bị lừa, bạn cần giữ bình tĩnh và thực hiện sao lưu toàn bộ bằng chứng giao dịch. Chứng cứ bao gồm:

• Ảnh chụp màn hình các tin nhắn trao đổi trên Zalo, Facebook, Telegram...
• Biên lai chuyển tiền, sao kê ngân hàng thể hiện số tài khoản thụ hưởng của kẻ lừa đảo.
• Số điện thoại, địa chỉ email hoặc các đường link trang web giả mạo mà kẻ gian đã sử dụng.

Lưu ý: Tuyệt đối không xóa các cuộc hội thoại vì đây là căn cứ quan trọng để cơ quan điều tra xác định phương thức và thủ đoạn phạm tội.

Bước 2: Trình báo cơ quan Công an có thẩm quyền

Căn cứ theo quy định tại Điều 144 và Điều 145 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, người bị hại có quyền và nghĩa vụ tố giác tội phạm tại cơ quan Công an nơi gần nhất.

Hồ sơ tố giác bao gồm:

• Đơn trình báo/tố giác tội phạm (nêu rõ diễn biến sự việc, số tiền bị mất).
• Bản sao Chứng minh nhân dân hoặc Căn cước công dân của người tố cáo.
• Toàn bộ chứng cứ đã thu thập được ở Bước 1.

Bước 3: Liên hệ ngân hàng để yêu cầu phong tỏa tài khoản

Mặc dù ngân hàng không có quyền tự ý hoàn trả tiền nếu không có lệnh của cơ quan tư pháp, nhưng việc thông báo kịp thời giúp ngân hàng ghi nhận sự việc và có thể hỗ trợ phối hợp với Công an để phong tỏa tài khoản thụ hưởng nếu dòng tiền chưa bị tẩu tán hết.

Mức xử phạt đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản năm 2021

Tùy vào tính chất, mức độ và giá trị tài sản chiếm đoạt, kẻ lừa đảo sẽ bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Xử phạt hành chính

Tại thời điểm tháng 12/2021, hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ bị xử phạt theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 15 Nghị định 167/2013/NĐ-CP:

"1. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây: ... c) Dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản của người khác;"

Truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu số tiền chiếm đoạt từ 2.000.000 đồng trở lên hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng, kẻ gian sẽ bị truy tố về "Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản" theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Khung hình phạt cao nhất cho tội danh này có thể lên đến tù chung thân nếu chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.

Danh sách các đường dây nóng hỗ trợ nạn nhân lừa đảo

Người dân có thể phản ánh thông tin tội phạm qua các kênh sau:

• Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an): 069.234.8515.
• Công an TP. Hà Nội: Số điện thoại 113 hoặc trang Facebook chính thức (https://www.facebook.com/ConganThuDo).
• Công an TP. Hồ Chí Minh: 08.3864.0508.
• Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC): https://canhbao.ncsc.gov.vn.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để không trở thành nạn nhân của tội phạm mạng, người dùng cần tuân thủ nguyên tắc "3 KHÔNG":

1. KHÔNG cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng hay cán bộ Công an.
2. KHÔNG nhấn vào các đường link lạ gửi qua tin nhắn hoặc email không rõ nguồn gốc.
3. KHÔNG chuyển khoản đặt cọc hoặc tham gia các hội nhóm đầu tư tài chính cam kết lợi nhuận "khủng" trên mạng xã hội.

Hãy luôn nhớ rằng, cơ quan Công an không bao giờ làm việc với người dân qua điện thoại hay yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để "phục vụ điều tra". Nếu gặp tình huống nghi ngờ, hãy đến trực tiếp trụ sở Công an nơi cư trú để xác minh thông tin.