Trong bối cảnh Bộ luật Lao động 2019 sắp chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, một trong những thay đổi đáng chú ý nhất liên quan đến thủ tục chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ) chính là việc bãi bỏ quy định về thời hạn báo trước khi hợp đồng hết hạn. Đây là bước tiến nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời tăng tính chủ động cho các bên trong quan hệ lao động.

Quy định hiện hành theo Bộ luật Lao động 2012

Tính đến thời điểm hiện tại (tháng 11/2020), các doanh nghiệp và người lao động vẫn đang áp dụng quy định tại Điều 47 Bộ luật Lao động 2012. Theo đó, khi hợp đồng lao động hết hạn, người sử dụng lao động có nghĩa vụ:

"1. Ít nhất 15 ngày trước khi hợp đồng lao động xác định thời hạn hết hạn, người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho người lao động biết thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động."

Quy định này nhằm giúp người lao động có một khoảng thời gian chuẩn bị (tìm kiếm công việc mới) trước khi chính thức nghỉ việc. Tuy nhiên, trên thực tế, việc bắt buộc báo trước đúng 15 ngày đôi khi gây ra những vướng mắc về thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, đặc biệt là trong các trường hợp hai bên đã có thỏa thuận ngầm hoặc ý định tái ký hợp đồng từ trước.

Điểm mới đột phá tại Bộ luật Lao động 2019

Kể từ ngày 01/01/2021, khi Bộ luật Lao động 2019 thay thế hoàn toàn luật cũ, quy định về thời hạn báo trước này đã được thay đổi căn bản. Cụ thể, tại Điều 45 Bộ luật Lao động 2019 quy định về thông báo kết thúc hợp đồng lao động như sau:

"1. Người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho người lao động về việc chấm dứt hợp đồng lao động khi hợp đồng lao động chấm dứt theo quy định của Bộ luật này, trừ các trường hợp quy định tại các khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 34 của Bộ luật này."

Như vậy, cụm từ "ít nhất 15 ngày trước khi hết hạn" đã hoàn toàn biến mất. Điều này đồng nghĩa với việc người sử dụng lao động chỉ cần gửi thông báo bằng văn bản cho người lao động về việc chấm dứt HĐLĐ mà không bị ràng buộc bởi mốc thời gian 15 ngày như trước đây. Thông báo này có thể được gửi sát ngày hết hạn hợp đồng, miễn là đảm bảo bằng văn bản.

Các trường hợp ngoại lệ không cần thông báo văn bản

Bên cạnh việc bỏ thời hạn báo trước, Điều 45 Bộ luật Lao động 2019 cũng liệt kê chi tiết các trường hợp người sử dụng lao động không bắt buộc phải thông báo bằng văn bản khi chấm dứt HĐLĐ, bao gồm:

• Người lao động bị kết án phạt tù nhưng không được hưởng án treo hoặc không thuộc trường hợp được trả tự do theo quy định, bị tử hình hoặc bị cấm làm công việc ghi trong hợp đồng lao động theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
• Người lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam bị trục xuất theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Người lao động chết; bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoặc đã chết.
• Người sử dụng lao động là cá nhân chết; bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoặc đã chết. Người sử dụng lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động hoặc bị cơ quan chuyên môn về đăng ký kinh doanh thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra thông báo không có người đại diện theo pháp luật, người được ủy quyền thực hiện quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật.
• Người lao động bị xử lý kỷ luật sa thải.

Lời khuyên cho doanh nghiệp và người lao động

Dù luật mới không còn bắt buộc thời hạn 15 ngày, nhưng để đảm bảo quan hệ lao động hài hòa và chuyên nghiệp, các chuyên gia pháp lý khuyến nghị các doanh nghiệp vẫn nên duy trì việc thông báo sớm cho người lao động. Điều này không chỉ giúp người lao động chủ động kế hoạch cá nhân mà còn giúp doanh nghiệp có thời gian thực hiện các thủ tục bàn giao công việc, chốt sổ bảo hiểm xã hội và thanh toán các khoản quyền lợi đúng hạn.

Theo quy định mới, trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt HĐLĐ, hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản tiền có liên quan đến quyền lợi của mỗi bên; trường hợp đặc biệt có thể kéo dài nhưng không quá 30 ngày.

Việc nắm vững những thay đổi tại Bộ luật Lao động 2019 ngay từ thời điểm này là vô cùng cần thiết để các bên chuẩn bị cho lộ trình thực thi pháp luật từ đầu năm 2021.