Trợ giúp pháp lý là một trong những chính sách nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước, đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các nhóm đối tượng yếu thế, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng cho mọi người dân. Khi đối mặt với các vướng mắc hay tranh chấp pháp lý phức tạp, không phải ai cũng có đủ điều kiện tài chính để thuê luật sư riêng. Lúc này, chính sách trợ giúp pháp lý miễn phí trở thành 'chỗ dựa' pháp lý vững chắc cho người dân.

1. Trợ giúp pháp lý miễn phí là gì và có ý nghĩa như thế nào?

Theo quy định của pháp luật hiện hành, trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong các vụ việc pháp lý cụ thể. Hoạt động này góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa và bảo đảm công bằng xã hội.

Các hình thức trợ giúp pháp lý phong phú bao gồm: tham gia tố tụng để bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; tư vấn pháp luật; đại diện ngoài tố tụng và các hình thức trợ giúp pháp lý khác theo quy định. Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý hoàn toàn không phải trả bất kỳ khoản tiền, lợi ích vật chất hay bất kỳ chi phí nào khác cho tổ chức, cá nhân thực hiện trợ giúp pháp lý.

2. 14 Nhóm đối tượng được hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí

Nhằm mở rộng phạm vi thụ hưởng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong tình hình mới, căn cứ quy định tại Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 và các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi 2026, danh sách 14 nhóm người được hưởng trợ giúp pháp lý miễn phí bao gồm:

• Người có công với cách mạng: Bao gồm các cá nhân có đóng góp cho sự nghiệp giải phóng dân tộc; cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng liệt sĩ.
• Hộ nghèo và hộ cận nghèo: Người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều do Nhà nước quy định.
• Người nhiễm chất độc da cam: Các nạn nhân chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi chất độc hóa học da cam/dioxin.
• Người khuyết tật: Cá nhân bị suy giảm khả năng lao động, vận động hoặc nhận thức theo quy định.
• Trẻ em: Người dưới 16 tuổi trong mọi vụ việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp.
• Người dân tộc thiểu số: Người dân tộc thiểu số đang sinh sống, cư trú tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, hoặc người thuộc các dân tộc thiểu số rất ít người.
• Người hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng: Bao gồm người cao tuổi, nạn nhân chịu tác động của hành vi bạo lực gia đình, người nhiễm HIV đang hưởng trợ cấp hằng tháng.
• Người lao động có thu nhập thấp: Áp dụng cho đối tượng là người bị buộc tội hoặc bị hại trong các vụ án.
• Người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn: Cá nhân chịu thiệt hại nặng nề do sự cố thiên tai, hỏa hoạn và cần trợ giúp pháp lý trực tiếp để khắc phục hậu quả.
• Người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi: Áp dụng đối với người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.
• Nạn nhân hành vi mua bán người: Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người.
• Cá nhân bị thiệt hại trong trách nhiệm bồi thường nhà nước: Cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
• Người nước ngoài theo điều ước quốc tế: Người nước ngoài thuộc diện điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định trợ giúp pháp lý.
• Các đối tượng khác: Người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định cụ thể của pháp luật hiện hành.

Các đối tượng trên khi có cầu trợ giúp pháp lý chỉ cần xuất trình các giấy tờ chứng minh thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo quy định tại Nghị định 144/2017/NĐ-CP để được thụ hưởng dịch vụ hoàn toàn miễn phí.

3. Người thuộc diện trợ giúp pháp lý cần liên hệ địa chỉ nào?

Khi có nhu cầu tư vấn hoặc nhờ bảo vệ quyền lợi, người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể trực tiếp đến hoặc gửi hồ sơ đến các cơ quan, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định tại Điều 10 Luật Trợ giúp pháp lý 2017. Cụ thể bao gồm các địa điểm sau:

• Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước: Đây là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Tư pháp, do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập. Mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đều có Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và các Chi nhánh của Trung tâm đặt tại các địa bàn huyện, thị xã hoặc cụm huyện để thuận tiện cho người dân.
• Tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý: Bao gồm các Văn phòng luật sư, Công ty luật, Trung tâm tư vấn pháp luật đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý hoặc ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý với Sở Tư pháp.

Ngoài ra, đối với người đang bị tạm giữ, tạm giam, bị cáo trong các vụ án hình sự, người dân có thể gửi yêu cầu trợ giúp pháp lý thông qua người tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán) hoặc cơ quan giam giữ để được chuyển ngay yêu cầu đến Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.

4. Tiêu chuẩn khắt khe để trở thành trợ giúp viên pháp lý

Để bảo đảm chất lượng vụ việc và bảo vệ tối đa quyền lợi của người dân, người thực hiện trợ giúp pháp lý - đặc biệt là Trợ giúp viên pháp lý - phải đáp ứng những tiêu chuẩn chuyên môn vô cùng nghiêm ngặt. Căn cứ quy định tại Điều 19 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 và bổ sung tại Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi 2026, một cá nhân muốn trở thành Trợ giúp viên pháp lý phải là công dân Việt Nam, là viên chức của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và đáp ứng đủ các tiêu chuẩn sau:

1. Phẩm chất đạo đức: Có phẩm chất đạo đức tốt, chấp hành nghiêm chỉnh Hiến pháp và pháp luật.
2. Trình độ chuyên môn: Có trình độ cử nhân luật trở lên.
3. Đào tạo nghề: Đã được đào tạo nghề luật sư hoặc thuộc trường hợp được miễn đào tạo nghề luật sư theo quy định.
4. Tập sự hành nghề: Đã hoàn thành thời gian tập sự hành nghề luật sư hoặc tập sự trợ giúp pháp lý (trừ người đã từng đảm nhiệm chức danh Trợ giúp viên pháp lý).
5. Sức khỏe bảo đảm: Có đủ sức khỏe thể chất và tinh thần để đáp ứng yêu cầu công việc.

Như vậy, Trợ giúp viên pháp lý có trình độ chuyên môn, kỹ năng tố tụng tương đương với Luật sư chuyên nghiệp nhưng làm việc trong bộ máy nhà nước với sứ mệnh phụng sự nhân dân, trợ giúp pháp lý hoàn toàn miễn phí cho các đối tượng yếu thế.