Công tác quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm tại Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử. Tại phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật tháng 7 năm 2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 184/NQ-CP, cơ bản thống nhất với đề xuất của Bộ Y tế về việc sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm. Điểm nhấn mang tính đột phá nhất chính là đề xuất xóa bỏ hoàn toàn cơ chế chồng chéo "mâm cơm ba bộ quản lý" vốn đã tồn tại nhiều năm qua, thay thế bằng một đầu mối thống nhất và chuyển dịch mạnh mẽ sang kiểm soát theo chuỗi cung ứng.

Thực trạng chồng chéo: "Một ly sữa, ba bộ quản lý"

Sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm 2010 đã bộc lộ những bất cập lớn trước sự phát triển như vũ bão của thương mại điện tử, các chuỗi cung ứng đa quốc gia và các mô hình kinh doanh thế hệ mới. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là sự phân mảnh trong quản lý nhà nước giữa ba Bộ: Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, từng thẳng thắn chỉ ra thực trạng trớ trêu: "Một ly sữa có đến ba bộ cùng quản lý. Bộ Nông nghiệp quản lý con bò và dòng sữa thô; Bộ Công Thương quản lý nhà máy chế biến sữa và quá trình lưu thông; nhưng khi xảy ra ngộ độc thực phẩm, người ta lại dáo dác tìm Bộ Y tế để quy trách nhiệm". Sự chồng chéo này không chỉ gây khó khăn, làm tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp mà còn tạo ra những khoảng trống pháp lý nguy hiểm khi có sự cố xảy ra.

Nhận diện rõ "điểm nghẽn" thể chế này, tại Mục V Nghị quyết 184/NQ-CP, Chính phủ đã thống nhất mục tiêu, nội dung và giải pháp ưu tiên thực hiện của 04 chính sách lớn do Bộ Y tế đề xuất để làm cơ sở xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

04 chính sách cốt lõi định hình tương lai an toàn thực phẩm

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới việc tái cấu trúc toàn diện phương thức quản lý thông qua 4 trụ cột chính sách lớn:

Chính sách 1: Quản lý dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng

Thay vì kiểm soát cắt khúc theo từng công đoạn riêng lẻ như quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP, luật mới sẽ thiết lập hệ thống quản lý xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm. Từ khâu sản xuất ban đầu (gieo trồng, chăn nuôi), thu hoạch, giết mổ, chế biến, vận chuyển cho đến khi sản phẩm lên bàn ăn của người tiêu dùng đều phải được kiểm soát dựa trên phân tích rủi ro.

Các cơ sở sản xuất quy mô lớn bắt buộc phải áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến đạt chuẩn quốc tế như HACCP, ISO 22000, FSSC 22000. Ngược lại, những cơ sở đã đạt chuẩn này sẽ được miễn Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm nhằm cắt giảm tối đa thủ tục hành chính.

Chính sách 2: Cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra trên thị trường

Chính sách này hướng tới việc phân loại thực phẩm theo mức độ rủi ro để có biện pháp quản lý phù hợp. Nhóm thực phẩm có nguy cơ cao (như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm dành cho trẻ nhỏ) vẫn phải đăng ký bản công bố nghiêm ngặt trước khi lưu hành. Trong khi đó, phần lớn thực phẩm thông thường chỉ cần công bố tiêu chuẩn áp dụng và cơ quan nhà nước sẽ tập trung quản lý thông qua hoạt động hậu kiểm, thanh tra đột xuất không cần báo trước.

Đặc biệt, dự thảo lần đầu tiên đưa các sàn thương mại điện tử vào diện chịu trách nhiệm liên đới pháp lý nếu buông lỏng quản lý, cho phép kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Chính sách 3: Số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu liên thông quốc gia

Toàn bộ vòng đời của sản phẩm thực phẩm sẽ được mã hóa và quản lý trên hệ thống dữ liệu quốc gia liên thông từ Trung ương đến địa phương. Việc ứng dụng mã QR, mã vạch, nhãn điện tử và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng truy xuất nguồn gốc, đồng thời giúp cơ quan chức năng phát hiện và phát đi cảnh báo sớm về các lô hàng không an toàn trên phạm vi toàn quốc.

Chính sách 4: Nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và suất ăn tập thể

Đây là khu vực tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc thực phẩm cao nhất trong thực tế. Luật sửa đổi sẽ siết chặt điều kiện hoạt động của các cơ sở cung cấp suất ăn công nghiệp, bếp ăn trường học và bệnh viện. Các cơ sở này bắt buộc phải lưu mẫu thực phẩm đúng quy chuẩn, chứng minh nguồn gốc nguyên liệu bằng hóa đơn chứng từ và xây dựng phương án ứng phó khẩn cấp khi xảy ra sự cố.

Ủy ban nhân dân cấp xã cũng được giao thêm quyền hạn và trách nhiệm trong việc lập danh mục, kiểm tra thường xuyên và xử lý nghiêm các vi phạm về thức ăn đường phố trên địa bàn quản lý.

Kỳ vọng tháo gỡ "điểm nghẽn" thể chế

Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 184/NQ-CP và trước đó là Nghị quyết 15/2026/NQ-CP nhằm tạm ngưng một số quy định chưa phù hợp, cho thấy quyết tâm rất lớn của Nhà nước trong việc cải cách thể chế ngành y tế và thực phẩm. Mục tiêu tối thượng là bảo vệ sức khỏe, nâng cao tuổi thọ cho người dân, giảm gánh nặng cho hệ thống y tế, đồng thời tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng cho các doanh nghiệp chân chính.

Theo lộ trình, Chính phủ đã giao Bộ Y tế khẩn trương tiếp thu ý kiến của các thành viên Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp và các nhà khoa học để hoàn thiện dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), trình Chính phủ xem xét thông qua để kịp tiến độ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2 sắp tới.