Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức đang trở thành động lực tăng trưởng chính, việc vốn hóa các tài sản vô hình như quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) là một bước đi chiến lược. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 đã mang đến những thay đổi mang tính đột phá, tạo hành lang pháp lý vững chắc để doanh nghiệp biến các ý tưởng, sáng chế thành nguồn lực tài chính hữu hình.

Quản trị nội bộ và ghi nhận giá trị tài sản trí tuệ

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc bổ sung Điều 8a vào sau Điều 8 Luật Sở hữu trí tuệ. Quy định này yêu cầu:

Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ có trách nhiệm lập danh mục riêng để quản trị nội bộ trong trường hợp quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng điều kiện để ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán.

Việc lập danh mục quản trị này không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt các tài sản trí tuệ của mình mà còn là bước đệm quan trọng để định giá và đưa tài sản này vào bảng cân đối kế toán khi đủ điều kiện. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các tổ chức tín dụng xem xét khi thẩm định hồ sơ vay vốn bằng tài sản trí tuệ.

Mở rộng phạm vi khai thác quyền sở hữu trí tuệ trong giao dịch dân sự

Theo quy định mới, chủ sở hữu quyền SHTT không còn bị bó hẹp trong các hoạt động sử dụng thông thường. Pháp luật hiện nay cho phép sử dụng quyền SHTT để thực hiện các hoạt động giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư và các hoạt động khác. Điều này phải tuân thủ các quy định liên quan về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản lý tài sản công.

Chính sách khuyến khích thế chấp và góp vốn bằng quyền SHTT

Nhà nước đã khẳng định vai trò kiến tạo thông qua việc khuyến khích khai thác quyền SHTT. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 8a nhấn mạnh:

Nhà nước khuyến khích khai thác quyền sở hữu trí tuệ, sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp để vay vốn theo quy định của pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, tín dụng và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Sự thay đổi này giải quyết bài toán "khát vốn" cho các doanh nghiệp khởi nghiệp (startup) vốn mạnh về công nghệ và ý tưởng nhưng thiếu tài sản thế chấp là bất động sản. Giờ đây, một bằng sáng chế, một nhãn hiệu nổi tiếng hoặc một phần mềm máy tính hoàn toàn có thể trở thành vật bảo đảm cho các khoản vay tại ngân hàng.

Hỗ trợ đặc biệt cho đổi mới sáng tạo và đồng bào dân tộc thiểu số

Bên cạnh việc khuyến khích doanh nghiệp, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 còn bổ sung chính sách hỗ trợ xác định giá trị quyền SHTT. Nhà nước sẽ hỗ trợ các tổ chức, cá nhân Việt Nam trong việc áp dụng các mô hình chuyển nhượng, chuyển giao quyền sử dụng và đặc biệt là thúc đẩy cơ chế hợp tác giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Đặc biệt, đối tượng quyền SHTT của đồng bào dân tộc thiểu số được ưu tiên hỗ trợ bảo hộ và khai thác, nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị tri thức truyền thống gắn liền với phát triển kinh tế địa phương.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Để tận dụng tối đa các quy định mới này, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện các bước sau:

• Rà soát và đăng ký bảo hộ: Đảm bảo mọi tài sản trí tuệ đều được xác lập quyền hợp pháp.
• Xây dựng hệ thống quản trị nội bộ: Thực hiện đúng quy định tại Điều 8a để sẵn sàng cho các giao dịch tài chính.
• Định giá tài sản: Phối hợp với các đơn vị thẩm định giá chuyên nghiệp để xác định giá trị thực tế của quyền SHTT.

Việc hiện thực hóa quyền SHTT thành nguồn vốn không chỉ là quyền lợi mà còn là chiến lược để doanh nghiệp Việt Nam vươn tầm quốc tế trong kỷ nguyên số.