Trong bối cảnh hoạt động mua bán trên không gian mạng đang bùng nổ mạnh mẽ, đặc biệt là trên các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới, Bộ Công Thương đã đưa ra những đề xuất mang tính bước ngoặt. Theo dự thảo sửa đổi Nghị định 52/2013/NĐ-CP, từ năm 2021, những "ông lớn" như Facebook hay Zalo có thể sẽ không còn được xem là mạng xã hội thuần túy mà phải đăng ký hoạt động như một sàn giao dịch thương mại điện tử (TMĐT).

Facebook, Zalo sẽ không còn là "mạng xã hội thuần túy"?

Hiện nay, việc phân định giữa mạng xã hội và sàn TMĐT vẫn còn những khoảng trống pháp lý nhất định. Theo quy định tại khoản 2 Điều 35 Nghị định 52/2013/NĐ-CP, sàn giao dịch TMĐT được xác định qua 04 hình thức chính:

a) Website cho phép người tham gia được mở các gian hàng trên đó để trưng bày, giới thiệu hàng hóa hoặc dịch vụ;
b) Website cho phép người tham gia được lập các website nhánh để trưng bày, giới thiệu hàng hóa hoặc dịch vụ;
c) Website có chuyên mục mua bán trên đó cho phép người tham gia đăng tin mua bán hàng hóa và dịch vụ;
d) Các loại website khác do Bộ Công Thương quy định.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy các mạng xã hội hiện nay không chỉ là nơi kết nối cộng đồng mà đã trở thành "chợ online" khổng lồ. Để lấp đầy khoảng trống này, Thông tư 47/2014/TT-BCT tại Điều 6 đã quy định các mạng xã hội có hoạt động theo các hình thức trên phải tiến hành đăng ký dưới hình thức sàn giao dịch TMĐT.

Những thay đổi mang tính "cách mạng" trong dự thảo mới

Nhằm bắt kịp xu thế và tăng cường quản lý nhà nước, Bộ Công Thương đề xuất mở rộng định nghĩa về sàn TMĐT trong dự thảo mới. Cụ thể, các nền tảng mạng xã hội sẽ chính thức trở thành sàn TMĐT nếu sở hữu một trong các đặc tính sau:

• Cho phép người dùng mở gian hàng hoặc lập website nhánh để giới thiệu sản phẩm.
• Cho phép mở tài khoản để thực hiện giao kết hợp đồng cung cấp dịch vụ.
• Có chuyên mục mua bán cho phép đăng tin rao vặt hàng hóa.
• Mạng xã hội có một trong các đặc tính nêu trên.

Điều này đồng nghĩa với việc, nếu Facebook tiếp tục duy trì tính năng Marketplace hay các Fanpage bán hàng có chức năng đặt hàng, nền tảng này sẽ phải tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ của một sàn TMĐT tại Việt Nam từ năm 2021.

Siết chặt quản lý thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài

Một điểm mới đáng chú ý khác trong dự thảo là việc bổ sung các quy định về TMĐT có yếu tố nước ngoài, nhằm tương thích với Luật Đầu tư 2020. Cụ thể:

Thứ nhất, các thương nhân nước ngoài bán hàng trên sàn Việt Nam phải cung cấp thông tin đầy đủ và được dịch sang tiếng Việt. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong nước khi phát sinh tranh chấp.

Thứ hai, đối với các sàn có chức năng đặt hàng và thanh toán trực tuyến, đơn vị cung cấp dịch vụ sàn (như Facebook nếu đăng ký) sẽ phải chịu trách nhiệm thay mặt người bán nước ngoài giải quyết khiếu nại, đồng thời thực hiện nghĩa vụ khai và nộp thuế nhà thầu.

Thứ ba, dự thảo cũng đặt ra các điều kiện tiếp cận thị trường khắt khe hơn đối với nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực TMĐT, bao gồm việc phải thuộc danh sách các công ty công nghệ uy tín toàn cầu.

Việc "định danh" lại các mạng xã hội và siết chặt quản lý yếu tố nước ngoài được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch hơn cho các doanh nghiệp trong nước, đồng thời bảo vệ tối đa quyền lợi của người mua hàng online trong kỷ nguyên số.