Trong bối cảnh nền kinh tế đang trên đà phát triển mạnh mẽ, vấn đề cân bằng giữa thời gian làm việc và thu nhập của người lao động luôn là bài toán hóc búa. Tại các phiên thảo luận về Dự thảo Bộ luật Lao động 2019 (sửa đổi), những thay đổi mang tính đột phá về chế độ làm thêm giờ đang mở ra kỳ vọng lớn về một bước tiến mới trong quan hệ lao động tại Việt Nam.

Nới trần làm thêm giờ lên 400 giờ/năm: Cơ hội hay áp lực?

Một trong những điểm nóng nhất của dự thảo lần này chính là đề xuất điều chỉnh thời gian làm thêm giờ. Theo quy định hiện hành, tổng số giờ làm thêm của người lao động không quá 200 giờ trong 01 năm, trường hợp đặc biệt cũng không quá 300 giờ. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh, đặc biệt là trong các ngành thâm dụng lao động, dự thảo đã đưa ra con số ấn tượng hơn.

Cụ thể, tại Điều 109 của dự thảo, số giờ làm thêm dự kiến không quá 50% số giờ làm việc bình thường trong ngày. Nếu tính theo tuần, tổng số giờ làm việc bình thường và làm thêm không quá 12 giờ/ngày và không quá 40 giờ/tháng.

Đáng chú ý, trần làm thêm giờ hàng năm có thể được nới rộng lên đến 400 giờ/năm đối với một số lĩnh vực đặc thù như:

• Sản xuất, gia công hàng xuất khẩu (dệt, may, da, giày, linh kiện điện tử);
• Chế biến nông, lâm, thủy sản;
• Sản xuất và cung cấp điện, viễn thông, lọc dầu, cấp thoát nước;
• Các công việc đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao mà thị trường đang khan hiếm nhân lực;
• Các tình huống cấp bách do thiên tai, hỏa hoạn hoặc sự cố kỹ thuật không thể dự liệu trước.

"Việc nới trần làm thêm giờ phải đi đôi với sự đồng ý tự nguyện của người lao động và doanh nghiệp có trách nhiệm thông báo bằng văn bản tới cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại địa phương."

Tiền lương làm thêm giờ: Xuất hiện phương án trả lương lũy tiến

Đi kèm với việc tăng thời gian làm việc, dự thảo cũng đặc biệt chú trọng đến quyền lợi kinh tế của người lao động thông qua việc thiết kế lại cách tính tiền lương làm thêm. Hiện tại, Điều 98 (tương ứng Điều 100 dự thảo) đang cân nhắc giữa hai phương án:

Phương án 1: Giữ nguyên mức sàn và khuyến khích thỏa thuận

Theo phương án này, mức lương làm thêm giờ vẫn giữ các mốc tối thiểu quen thuộc: ít nhất 150% vào ngày thường, 200% vào ngày nghỉ hàng tuần và 300% vào ngày lễ, Tết. Tuy nhiên, điểm mới là khuyến khích các bên thỏa thuận mức lương lũy tiến cao hơn để bù đắp sức lao động.

Phương án 2: Áp dụng biểu thuế lũy tiến theo giờ làm

Đây là phương án mang tính đột phá, bảo vệ tối đa quyền lợi người lao động khi phải làm việc cường độ cao trong thời gian dài. Cụ thể:

• Ngày thường: 150% cho 02 giờ đầu, tăng lên 165% cho giờ thứ 3 và 180% cho giờ thứ 4.
• Ngày nghỉ hàng tuần: 200% cho 02 giờ đầu, tăng lên 220% cho giờ thứ 3 và 240% cho giờ thứ 4.
• Ngày lễ, Tết: 300% cho 02 giờ đầu, tăng lên 330% cho giờ thứ 3 và 360% cho giờ thứ 4.

Nếu phương án 2 được thông qua, đây sẽ là một cú hích lớn về thu nhập, giúp người lao động yên tâm cống hiến khi biết rằng mỗi giờ làm thêm sau đó sẽ được trả công xứng đáng hơn rất nhiều.

Lời kết cho người lao động và doanh nghiệp

Dù phương án nào được lựa chọn, tinh thần xuyên suốt của Bộ luật Lao động 2019 sắp tới vẫn là bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động trong mối tương quan hài hòa với sự phát triển của doanh nghiệp. Việc nắm vững các quy định mới về thời giờ làm việc và tiền lương sẽ giúp người lao động chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của chính mình.