Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư 12/2026/TT-BNNMT quy định về Danh mục loài cây trồng chính tại Việt Nam. Theo đó, lúa và ngô tiếp tục khẳng định vị thế hạt nhân trong chiến lược bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và phát triển kinh tế nông nghiệp.

Văn bản này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 24/02/2026, đồng thời thay thế Thông tư 17/2019/TT-BNNPTNT trước đây của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Việc xác lập danh mục này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn kéo theo hàng loạt quy chuẩn khắt khe về quản lý, khảo nghiệm và thương mại hóa giống cây trồng trên phạm vi toàn quốc.

Danh mục loài cây trồng chính gồm những loại cây nào?

Căn cứ theo quy định tại Điều 1 Thông tư 12/2026/TT-BNNMT, danh mục loài cây trồng chính được quy định cụ thể như sau:

• Danh mục loài cây trồng chính bao gồm: Lúa và ngô.
• Cơ chế điều chỉnh: Danh mục này được định kỳ rà soát, sửa đổi, bổ sung nhằm phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước, nhu cầu thị trường tiêu thụ và biến động của nền sản xuất trong từng thời kỳ phát triển.

Như vậy, pháp luật chuyên ngành hiện hành tiếp tục xác định tập trung nguồn lực quản lý cao nhất vào 02 loài cây lương thực huyết mạch là cây lúa (Oryza sativa L.) và cây ngô (Zea mays L.).

Thế nào là loài cây trồng chính theo quy định của pháp luật?

Theo quy định tại Luật Trồng trọt 2018, cây trồng chính được hiểu là loài cây trồng được trồng phổ biến, có ý nghĩa quyết định đối với an ninh lương thực, nền kinh tế quốc gia hoặc có kim ngạch xuất khẩu lớn.

Không phải ngẫu nhiên mà lúa và ngô chiếm trọn danh mục này trong nhiều năm qua:

• Cây lúa: Đóng vai trò sống còn bảo đảm an ninh lương thực cho hơn 100 triệu dân Việt Nam và đưa nước ta trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Sản xuất lúa gạo còn gắn liền với sinh kế của hàng chục triệu hộ nông dân trải dài từ Đồng bằng sông Hồng đến Đồng bằng sông Cửu Long.
• Cây ngô: Là nguồn nguyên liệu tinh bột và thức ăn chăn nuôi thiết yếu bậc nhất cho ngành chăn nuôi gia súc, gia cầm và thủy sản. Nhu cầu ngô hạt phục vụ công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi trong nước hàng năm lên tới hàng triệu tấn, tác động trực tiếp đến giá thành thực phẩm tiêu dùng của người dân.

Điều kiện lưu hành và khảo nghiệm đối với giống cây trồng chính

Việc được đưa vào danh mục loài cây trồng chính kéo theo cơ chế kiểm soát chất lượng đặc biệt nghiêm ngặt từ khâu nghiên cứu chọn tạo, khảo nghiệm đến khi đưa ra thị trường:

1. Bắt buộc công nhận lưu hành giống: Khác với các giống cây trồng thông thường có thể chỉ cần thực hiện tự công bố lưu hành giống cây trồng, giống thuộc loài cây trồng chính (lúa, ngô) bắt buộc phải được Cục Trồng trọt cấp Quyết định công nhận lưu hành hoặc có Quyết định công nhận lưu hành đặc cách trước khi sản xuất, kinh doanh thương mại.
2. Khảo nghiệm nghiêm ngặt: Giống cây trồng chính phải trải qua quá trình khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định (DUS), cùng với khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị sử dụng (VCU) tại các vùng sinh thái nông nghiệp theo tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia.
3. Kiểm soát chất lượng hạt giống: Hạt giống lúa, ngô khi cung ứng ra thị trường phải đạt tiêu chuẩn cơ sở hoặc quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng hạt giống thương phẩm, phải có nhãn mác rõ ràng theo đúng quy định.

Các hành vi kinh doanh giống cây trồng chính khi chưa được cấp quyết định công nhận lưu hành hoặc chưa được phép lưu hành sẽ bị xử phạt nghiêm khắc theo quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trồng trọt. Tổ chức, cá nhân có thể tra cứu chi tiết tại Nghị định 31/2023/NĐ-CP.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân

Thông tư 12/2026/TT-BNNMT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 24/02/2026. Các tổ chức, cá nhân đang hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất, chế biến, kinh doanh giống lúa và ngô cần chú ý cập nhật văn bản căn cứ quản lý để bảo đảm tính pháp lý cho các hồ sơ cấp phép và lưu hành giống cây trồng.

Các địa phương và cơ quan chuyên môn tiếp tục bám sát danh mục để xây dựng quy hoạch vùng sản xuất tập trung, đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, chuyển đổi giống cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm nâng cao năng suất và giá trị kinh tế cho người nông dân.