Điểm tin văn bản pháp luật tuần giữa tháng 09/2026

Hệ thống pháp luật xin gửi tới quý độc giả tổng hợp các điểm tin văn bản pháp luật mới, nổi bật vừa được Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao ban hành. Tuần qua ghi nhận những điều chỉnh và bổ sung cực kỳ quan trọng thuộc nhiều lĩnh vực then chốt như Tư pháp, Tài chính - Ngân hàng, Lao động và Đất đai. Những thay đổi này trực tiếp tác động tới đời sống xã hội, hoạt động của doanh nghiệp cũng như người lao động.

1. Lĩnh vực Tư pháp: Chính thức ban hành Luật Hòa giải ở cơ sở 2026

Tại Kỳ họp vừa qua, Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở 2026 (số 16/2026/QH16). Đạo luật này quy định một cách toàn diện về các nguyên tắc, chính sách của Nhà nước đối với công tác hòa giải tại cơ sở; điều kiện, tiêu chuẩn đối với hòa giải viên, tổ hòa giải, cũng như quyền và trách nhiệm của các bên liên quan.

Đáng chú ý, luật quy định rõ phạm vi điều chỉnh: Không áp dụng đối với các hoạt động hòa giải tại Tòa án, Trọng tài thương mại, Hòa giải thương mại, Hòa giải lao động hay hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã đã được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành khác. Luật này sẽ bắt đầu có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027, thay thế toàn bộ Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 hiện hành.

2. Lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng: Sửa đổi bộ ba Luật quan trọng và siết chặt giao dịch ngoại hối, tài sản mã hóa

Nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý thực tiễn và hội nhập kinh tế quốc tế, Quốc hội đã ban hành Luật số 23/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Đạo luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/12/2026 với những quy định mang tính đột phá:

• Quy định nghiêm ngặt về sử dụng ngoại hối: Bổ sung Điều 31a quy định cấm mọi hành vi giao dịch, thanh toán, niêm yết, báo giá, định giá bằng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, trừ các trường hợp ngoại lệ đặc biệt được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước phê duyệt.
• Đưa tài sản mã hóa vào diện quản lý phòng, chống rửa tiền: Các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa chính thức trở thành đối tượng báo cáo. Bắt buộc phải thực hiện đánh giá rủi ro rửa tiền trước khi đưa các sản phẩm, dịch vụ mới ra thị trường.
• Cơ chế báo cáo giao dịch đáng ngờ: Yêu cầu báo cáo ngay lập tức cho Ngân hàng Nhà nước khi phát hiện bất kỳ giao dịch nào nghi ngờ có nguồn gốc từ tội phạm, bao gồm cả các dấu hiệu giao dịch bất thường trong lĩnh vực tài sản mã hóa.

3. Lĩnh vực Lao động: Siết chặt hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài

Một điểm tin rất được quan tâm khác là việc ban hành Luật sửa đổi Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng 2026 (số 22/2026/QH16), có hiệu lực từ ngày 01/03/2027. Luật bổ sung nhiều chế tài khắt khe nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của người lao động Việt Nam khi ra nước ngoài làm việc:

1. Chỉ thu phí đào tạo sau khi ký hợp đồng: Doanh nghiệp dịch vụ hoàn toàn không được thu trước bất kỳ khoản phí học nghề, ngoại ngữ nào cho tới khi người lao động đã được bên sử dụng lao động nước ngoài tuyển chọn chính thức và ký hợp đồng.
2. Nghiêm cấm đưa lao động đi làm công việc massage: Bổ sung thêm ngành nghề cấm tuyệt đối tuyển chọn, đào tạo hoặc đưa lao động Việt Nam sang nước ngoài làm việc.
3. Bảo vệ lao động khỏi vùng chiến sự: Cấm đưa người lao động đến các khu vực đang có chiến tranh, xung đột hoặc nơi được các cơ quan thẩm quyền Việt Nam khuyến cáo hạn chế đến.
4. Minh bạch các điều khoản hợp đồng: Hợp đồng bắt buộc phải quy định chi tiết về tiền dịch vụ, khoản ký quỹ, điều kiện đơn phương chấm dứt hợp đồng và cơ chế giải quyết tranh chấp phát sinh.

4. Lĩnh vực Đất đai & Hình sự: Cơ chế giảm nhẹ hình phạt nhờ tích cực khắc phục hậu quả đất đai

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2026/NQ-HĐTP (có hiệu lực từ ngày 15/10/2026) hướng dẫn chi tiết việc xem xét giảm nhẹ hình phạt cho bị cáo vi phạm pháp luật về đất đai dựa trên mức độ bồi thường, khắc phục thiệt hại:

• Đã khắc phục đến 1/4 hậu quả thiệt hại: Xem xét giảm tối đa đến 1/4 mức hình phạt.
• Đã khắc phục từ trên 1/4 đến 1/2 thiệt hại: Được giảm tối đa đến 1/2 mức hình phạt.
• Đã khắc phục từ trên 1/2 đến 3/4 thiệt hại: Có thể giảm tới 2/3 mức hình phạt.
• Đã khắc phục từ trên 3/4 đến dưới toàn bộ thiệt hại: Được xem xét giảm tối đa tới 4/5 mức hình phạt quy định.

Quy định mang tính nhân đạo này giúp khuyến khích các cá nhân, tổ chức vi phạm chủ động khắc phục tối đa hậu quả tài chính và kinh tế, giảm thiểu tối đa thiệt hại cho Nhà nước và xã hội.