Công tác thi công công trình khoan trong điều tra cơ bản địa chất và thăm dò khoáng sản vừa ghi nhận sự thay đổi mang tính bước ngoặt khi hàng loạt định mức kinh tế - kỹ thuật tồn tại hơn một thập kỷ chính thức bị bãi bỏ. Quy định mới không chỉ gỡ bỏ những rào cản từ công nghệ cũ mà còn mở đường cho việc áp dụng thiết bị tiên tiến, tối ưu hóa ngân sách nhà nước và chi phí đầu tư của doanh nghiệp.

Vừa qua, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chính thức ban hành Thông tư 96/2025/TT-BNNMT ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật công tác thi công công trình khoan trong điều tra cơ bản địa chất, điều tra địa chất về khoáng sản và thăm dò khoáng sản. Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của văn bản này là việc đồng loạt bãi bỏ các phần định mức khoan đã lỗi thời được quy định từ các năm 2010, 2013 và 2015, thiết lập một khung định mức chuẩn hóa, hiện đại hóa phù hợp với tinh thần của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024.

Điểm tên các quy định và định mức khoan địa chất chính thức bị bãi bỏ

Theo phản ánh từ giới chuyên môn và các đơn vị thi công địa chất, hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật công tác khoan ban hành qua các thời kỳ trước đây đã bộc lộ nhiều điểm bất cập, không còn bắt kịp sự chuyển mình mạnh mẽ của công nghệ khoan lấy mẫu lõi hiện đại. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, Điều 2 Thông tư 96/2025/TT-BNNMT đã chỉ rõ việc xóa bỏ các nội dung sau:

• Bãi bỏ định mức khoan từ năm 2010: Khoản 2 Điều 2 bãi bỏ Phần III Khoan thuộc Định mức kinh tế - kỹ thuật các công trình địa chất ban hành kèm theo Thông tư 11/2010/TT-BTNMT ngày 05/7/2010 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường. Đây là bộ định mức nền tảng từng áp dụng trong suốt 15 năm qua nhưng nay đã không còn phản ánh đúng chi phí thực tế máy móc và nhân công.
• Bãi bỏ định mức khoan sâu 1.200m từ năm 2013: Khoản 3 Điều 2 bãi bỏ Phần XVII Khoan máy tới độ sâu 1.200m thuộc Định mức kinh tế - kỹ thuật các công trình địa chất (bổ sung) ban hành kèm theo Thông tư 07/2013/TT-BTNMT ngày 07/5/2013. Định mức này trước đây bổ sung cho các lỗ khoan sâu nhưng công nghệ thiết bị khoan sâu hiện nay đã có những bước tiến vượt bậc về năng suất và tốc độ cơ học.
• Bãi bỏ quy trình khoan cáp luồn từ năm 2015: Khoản 4 Điều 2 bãi bỏ Chương II Phần II Khoan xoay cơ khí lấy mẫu bằng công nghệ cáp luồn thuộc Quy trình và định mức kinh tế - kỹ thuật của 12 hạng mục công việc trong điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản và thăm dò khoáng sản ban hành kèm theo Thông tư 47/2015/TT-BTNMT ngày 05/11/2015.

Khung định mức kinh tế - kỹ thuật mới: Tối ưu chi phí, nâng cao năng suất

Song song với việc loại bỏ những quy định cũ kỹ, Điều 1 Thông tư 96/2025/TT-BNNMT thiết lập một hệ thống định mức hoàn toàn mới, đồng bộ và chi tiết hóa cho toàn bộ quá trình thi công công trình khoan. Định mức mới được xây dựng dựa trên nguyên tắc tính đúng, tính đủ, cập nhật các chủng loại thiết bị khoan thủy lực, mũi khoan kim cương nhân tạo và công nghệ tự động hóa:

1. Định mức hao phí lao động: Phân định rõ ràng cấp bậc thợ khoan, kỹ sư giám sát và công nhân phụ trợ, gắn liền với mức độ phức tạp của đất đá và góc dốc địa tầng, tránh hiện tượng chồng chéo hoặc tính thừa định mức công nhật.
2. Định mức sử dụng máy móc, thiết bị: Cập nhật hệ số ca máy, hao mòn tài sản cố định đối với các tổ hợp giàn khoan hiện đại; bổ sung định mức cho các thiết bị phụ trợ kiểm tra độ lệch lỗ khoan, đo Karota và bơm dung dịch áp lực cao.
3. Định mức tiêu hao vật liệu, năng lượng và nhiên liệu: Đưa ra định mức sát với thực tế vận hành đối với xăng dầu, điện năng, dung dịch khoan polyme thân thiện môi trường, choòng khoan và ống mẫu, hạn chế thất thoát và lãng phí nguồn lực.

Quy định chuyển tiếp đối với các dự án, đề án đang thực hiện ra sao?

Một vấn đề khiến nhiều chủ đầu tư, ban quản lý dự án và các nhà thầu địa chất quan tâm là số phận của những đề án đang dở dang. Để tránh gây gián đoạn công việc và xáo trộn ngân sách đã duyệt, Thông tư đã quy định cụ thể nguyên tắc chuyển tiếp:

Đối với các đề án, dự án, thiết kế kỹ thuật - dự toán hoặc nhiệm vụ chuyên môn đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt trước ngày Thông tư có hiệu lực thi hành, các đơn vị tiếp tục thực hiện theo đúng các định mức kinh tế - kỹ thuật hiện hành tại thời điểm phê duyệt. Việc áp dụng khung định mức mới chỉ được tiến hành khi các đề án, dự án đó được cấp có thẩm quyền phê duyệt điều chỉnh theo quy định tại Điều 3 của Thông tư 96/2025/TT-BNNMT.

Quy định chuyển tiếp này tạo hành lang pháp lý an toàn, giúp các đơn vị thi công yên tâm hoàn thành các khối lượng khoan dở dang mà không lo ngại về rủi ro quyết toán chi phí, đồng thời tạo thời gian chuẩn bị cần thiết để các chủ đầu tư lập kế hoạch chuyển đổi công nghệ thi công cho giai đoạn tiếp theo.

Tác động sâu rộng đối với ngành địa chất và khai thác khoáng sản

Việc đổi mới bộ định mức khoan địa chất là bước đi cụ thể hóa chủ trương hiện đại hóa ngành địa chất Việt Nam. Các chuyên gia đánh giá, Thông tư 96/2025/TT-BNNMT mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Nâng cao tính chính xác trong lập dự toán: Giúp các cơ quan quản lý nhà nước dễ dàng thẩm định, kiểm tra tính hợp lý của dự toán các nhiệm vụ điều tra cơ bản địa chất sử dụng ngân sách nhà nước, ngăn chặn hiện tượng kê khống khối lượng hay đội giá thành.
• Thúc đẩy đổi mới công nghệ: Buộc các nhà thầu thi công phải đầu tư thiết bị giàn khoan tiên tiến, nâng cao tỷ lệ lấy mẫu lõi (core recovery rate) và đảm bảo an toàn lao động, thay vì tiếp tục sử dụng máy móc cũ kỹ kém hiệu quả.
• Bảo vệ môi trường địa chất: Khuyến khích ứng dụng các loại dung dịch khoan sinh học tự phân hủy, giảm thiểu rủi ro ô nhiễm nguồn nước ngầm trong quá trình khoan sâu qua các tầng ngậm nước.

Tóm lại, sự thay thế toàn diện các định mức khoan từ năm 2010, 2013 và 2015 bằng quy định mới tại Thông tư 96/2025/TT-BNNMT được xem là một bước cải cách kỹ thuật cần thiết, tạo đòn bẩy thúc đẩy ngành điều tra địa chất khoáng sản phát triển theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững.