Ban đại diện cha mẹ học sinh (thường gọi là Hội phụ huynh) đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa gia đình và nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, thực tế thời gian qua đã xảy ra không ít tranh cãi liên quan đến việc lạm thu, can thiệp quá sâu vào chuyên môn hoặc hoạt động quản lý của nhà trường. Để chấn chỉnh tình trạng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh mới (thay thế cho Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT từ ngày 15/11/2026).

Quy định mới đã siết chặt hành lang pháp lý, chỉ rõ những ranh giới đỏ mà Ban đại diện cha mẹ học sinh tuyệt đối không được phép bước qua. Dưới đây là phân tích chi tiết về những việc Ban đại diện cha mẹ học sinh không được làm theo quy định mới nhất.

1. Không được can thiệp vào hoạt động quản lý, điều hành và chuyên môn của nhà trường

Theo quy định tại khoản 1 Điều 10 Điều lệ ban hành kèm theo Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT, Ban đại diện cha mẹ học sinh và các thành viên tuyệt đối không được can thiệp vào tổ chức bộ máy, quản trị, quản lý, điều hành và hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục.

Cụ thể, các hành vi can thiệp bị nghiêm cấm bao gồm:

• Can thiệp vào cơ cấu tổ chức bộ máy, nhân sự của nhà trường.
• Can thiệp vào công tác quản trị, quản lý hành chính và điều hành hàng ngày của ban giám hiệu.
• Can thiệp vào việc xây dựng và thực hiện chương trình giáo dục, nội dung giảng dạy, phương pháp sư phạm của giáo viên.
• Can thiệp vào quy trình kiểm tra, đánh giá năng lực, xếp loại học tập của trẻ mầm non và học sinh.
• Tham gia vào việc đánh giá, xếp loại thi đua, khen thưởng hoặc kỷ luật đối với cán bộ quản lý, nhà giáo và nhân sự hỗ trợ giáo dục trong trường.

Quy định này nhằm bảo đảm tính độc lập, khách quan và chuyên nghiệp trong hoạt động sư phạm của nhà trường. Ban đại diện chỉ đóng vai trò phối hợp, hỗ trợ và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của phụ huynh chứ không có quyền lực hành chính hay chuyên môn để can thiệp sâu vào nội bộ nhà trường.

Ban đại diện cha mẹ học sinh hoạt động theo đúng tôn chỉ phối hợp, không can thiệp chuyên môn nhà trường (ảnh minh họa)

2. Nghiêm cấm đặt ra các khoản đóng góp bắt buộc hoặc ép buộc hỗ trợ

Một trong những điểm nóng nhất thường xuyên gây bức xúc dư luận chính là việc lạm thu dưới danh nghĩa tự nguyện. Để giải quyết triệt để vấn đề này, khoản 3 Điều 10 Điều lệ mới quy định rõ Ban đại diện cha mẹ học sinh không được:

• Đặt ra bất kỳ khoản đóng góp mang tính chất bắt buộc nào đối với phụ huynh.
• Ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ cụ thể cho từng học sinh hoặc từng hộ gia đình.
• Xác định mức hỗ trợ bình quân (ví dụ: yêu cầu mỗi phụ huynh đóng tối thiểu một số tiền nhất định để chia đều).
• Ấn định mức hỗ trợ tối thiểu hoặc đặt ra thời hạn bắt buộc phải hoàn thành việc đóng góp hỗ trợ.
• Ép buộc, gây áp lực, phê bình công khai hoặc dùng các biện pháp gián tiếp để bắt buộc cha mẹ học sinh phải đóng góp tiền của, công sức cho hoạt động của Ban đại diện.

Mọi khoản đóng góp hỗ trợ từ phía phụ huynh phải dựa trên nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh kinh tế của từng gia đình. Việc cào bằng mức đóng hoặc đưa ra thời hạn nộp tiền là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

3. Không được trực tiếp thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ

Đây là một điểm mới cực kỳ đột phá của Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT nhằm minh bạch hóa tài chính học đường. Theo khoản 5 Điều 10, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được phép trực tiếp thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của Ban.

Thay vào đó, việc hỗ trợ của phụ huynh cho các hoạt động cụ thể của Ban đại diện (đã được thống nhất trong kế hoạch hoạt động từ đầu năm) chỉ được thực hiện qua hai hình thức gián tiếp:

• Cung cấp trực tiếp bằng hiện vật, hàng hóa hoặc dịch vụ cần thiết cho hoạt động đó.
• Thanh toán trực tiếp cho đơn vị, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ phục vụ cho hoạt động của Ban đại diện.

Quy định này loại bỏ hoàn toàn việc hình thành các quỹ tiền mặt do Ban đại diện tự thu, tự giữ và tự chi tiêu, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ thất thoát, sử dụng sai mục đích hoặc thiếu minh bạch trong quản lý tài chính.

4. Không được vận động tài trợ cho cơ sở giáo dục

Theo quy định tại khoản 4 Điều 10 Điều lệ mới, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được:

• Sử dụng danh nghĩa của Ban để đứng ra vận động tài trợ cho nhà trường.
• Thu, tiếp nhận, quản lý hoặc trực tiếp sử dụng các khoản tài trợ dành cho cơ sở giáo dục.

Việc vận động, tiếp nhận và quản lý tài trợ cho các cơ sở giáo dục phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các quy định pháp luật riêng biệt về tài trợ giáo dục (như Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT). Ban đại diện cha mẹ học sinh không được phép làm thay chức năng này của nhà trường hoặc biến quỹ phụ huynh thành một kênh huy động vốn để xây dựng, sửa chữa trường lớp.

5. Không được chi tiêu vào các khoản thuộc trách nhiệm của nhà trường

Ban đại diện cha mẹ học sinh tuyệt đối không được đề xuất hoặc sử dụng các nguồn hỗ trợ từ phụ huynh để chi trả cho các nội dung thuộc trách nhiệm ngân sách nhà nước hoặc trách nhiệm tài chính của nhà trường. Cụ thể bao gồm:

• Xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp hoặc sửa chữa lớn cơ sở vật chất của nhà trường.
• Mua sắm, thuê, lắp đặt, bảo dưỡng trang thiết bị dạy học, đồ dùng bán trú, máy điều hòa, tivi hoặc các điều kiện phục vụ trực tiếp cho hoạt động của nhóm, lớp, trường.
• Chi trả lương, phụ cấp, tiền thưởng, tiền làm thêm giờ cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nhà trường.
• Chi trả các dịch vụ trông giữ xe, bảo vệ, vệ sinh trường lớp, khen thưởng cán bộ giáo viên hoặc các hoạt động quản lý khác của cơ sở giáo dục.

Những khoản chi này thuộc về trách nhiệm quản lý và vận hành của nhà trường, không được phép chuyển giao gánh nặng tài chính sang cho phụ huynh học sinh dưới bất kỳ hình thức nào.

6. Không được phân biệt đối xử, xâm phạm dữ liệu cá nhân hoặc lập Ban trái quy định

Bên cạnh các quy định về tài chính và chuyên môn, Điều lệ mới cũng bổ sung các điều khoản bảo vệ quyền con người và quyền riêng tư của học sinh và phụ huynh:

• Không phân biệt đối xử: Nghiêm cấm hành vi phân biệt đối xử, cô lập, gây bất lợi hoặc tạo áp lực tâm lý đối với học sinh và cha mẹ học sinh chỉ vì lý do họ tham gia hoặc không tham gia, hỗ trợ hoặc không hỗ trợ các hoạt động của Ban đại diện (khoản 6 Điều 10).
• Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Ban đại diện không được tự ý thu thập, cung cấp, sử dụng hoặc công khai trái phép thông tin, dữ liệu cá nhân, thông tin về đời sống riêng tư, bí mật gia đình của học sinh và phụ huynh lên các hội nhóm mạng xã hội hoặc phương tiện truyền thông (khoản 7 Điều 10).
• Thành lập đúng mô hình: Không được thành lập Ban đại diện cha mẹ học sinh liên trường, Ban đại diện ở cấp hành chính (quận, huyện, tỉnh) hoặc các đầu mối đại diện khác nằm ngoài mô hình cơ cấu được quy định trong Điều lệ (khoản 8 Điều 10).

Lời khuyên thiết thực dành cho phụ huynh và nhà trường

Việc ban hành Điều lệ mới tại Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT là một bước tiến lớn giúp trả lại ý nghĩa nhân văn đích thực cho Ban đại diện cha mẹ học sinh. Để thực hiện đúng tinh thần của pháp luật, phụ huynh cần chủ động nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình, mạnh dạn lên tiếng từ chối các khoản thu sai quy định.

Về phía nhà trường, ban giám hiệu cần nâng cao vai trò giám sát, hướng dẫn Ban đại diện hoạt động đúng khuôn khổ pháp luật, tránh buông lỏng quản lý dẫn đến những sai phạm đáng tiếc làm ảnh hưởng đến uy tín của ngành giáo dục.