Trong mỗi mùa tuyển quân, vấn đề đối tượng nào được miễn, đối tượng nào được tạm hoãn luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất là: "Con một có phải đi nghĩa vụ quân sự không?". Để trả lời chính xác vấn đề này, chúng ta cần đối chiếu trực tiếp với các quy định tại Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 đang có hiệu lực thi hành trong năm 2020.

1. Con một có thuộc diện được miễn gọi nhập ngũ?

Nhiều người lầm tưởng rằng vì là con duy nhất trong gia đình nên sẽ được ưu tiên miễn thực hiện nghĩa vụ quân sự để ở nhà chăm sóc bố mẹ. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành quy định rất khắt khe về các trường hợp được miễn.

Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, các trường hợp được miễn gọi nhập ngũ bao gồm:

"a) Con của liệt sĩ, con của thương binh hạng một;
b) Một anh hoặc một em trai của liệt sĩ;
c) Một con của thương binh hạng hai; một con của bệnh binh suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; một con của người nhiễm chất độc da cam suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên..."

Như vậy, không có bất kỳ điều khoản nào quy định "con một" mặc nhiên được miễn gọi nhập ngũ. Nếu công dân là con một nhưng không thuộc các trường hợp đặc biệt nêu trên (như con liệt sĩ, con thương binh nặng...) thì vẫn phải thực hiện nghĩa vụ quân sự như mọi công dân khác nếu đủ tiêu chuẩn.

2. Điều kiện để công dân được gọi nhập ngũ năm 2020

Để được gọi nhập ngũ, công dân (bao gồm cả người là con một) phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quy định tại Điều 31 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015:

• Lý lịch rõ ràng: Đảm bảo các yêu cầu về chính trị, đạo đức.
• Chấp hành nghiêm pháp luật: Không vi phạm các quy định của Đảng và Nhà nước.
• Đủ sức khỏe: Được Hội đồng khám sức khỏe kết luận đủ điều kiện phục vụ tại ngũ (thường là sức khỏe loại 1, 2, 3).
• Trình độ văn hóa: Phù hợp với yêu cầu của quân đội.

3. Các trường hợp con một có thể được tạm hoãn nghĩa vụ quân sự

Mặc dù không được miễn, nhưng con một có thể được tạm hoãn gọi nhập ngũ nếu rơi vào các tình huống cụ thể được quy định tại khoản 1 Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015. Đáng chú ý nhất là trường hợp:

"b) Là lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động hoặc chưa đến tuổi lao động; trong gia đình bị thiệt hại nặng về người và tài sản do tai nạn, thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm gây ra được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận;"

Đây chính là điểm mà nhiều gia đình có con một thường áp dụng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng để được tạm hoãn theo diện này, công dân phải chứng minh được mình là nguồn lao động duy nhất và thân nhân (bố, mẹ, ông, bà...) không còn khả năng lao động. Nếu bố mẹ vẫn còn trong độ tuổi lao động hoặc vẫn có thu nhập, khả năng tự chăm sóc thì con một vẫn sẽ được gọi nhập ngũ.

Ngoài ra, theo điểm c khoản 1 Điều 49 Luật Dân quân tự vệ 2019, công dân đang tham gia dân quân thường trực cũng thuộc diện được tạm hoãn gọi nhập ngũ trong thời bình.

4. Lời khuyên pháp lý cho công dân trong độ tuổi nhập ngũ

Việc thực hiện nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ thiêng liêng và cao quý của mỗi công dân đối với Tổ quốc. Đối với các trường hợp là con một, gia đình cần chủ động tìm hiểu kỹ các quy định về tiêu chuẩn sức khỏe và các diện tạm hoãn để chuẩn bị hồ sơ minh chứng nếu thực sự thuộc diện khó khăn đặc biệt.

Tóm lại, bối cảnh pháp luật năm 2020 khẳng định: Con một vẫn phải đi nghĩa vụ quân sự trừ khi thuộc diện tạm hoãn do là lao động duy nhất nuôi dưỡng người thân mất sức lao động hoặc thuộc diện miễn gọi nhập ngũ theo các tiêu chuẩn về chính sách hậu phương quân đội.