Ngày 16/11/2020, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua Nghị quyết 131/2020/QH14 về tổ chức chính quyền đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đây được xem là một bước đột phá về thể chế, giúp TP.HCM tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước tại đô thị lớn nhất cả nước.

Mô hình chính quyền đô thị mới: Tinh gọn và xuyên suốt

Theo quy định tại Điều 1 Nghị quyết 131/2020/QH14, chính quyền địa phương tại TP.HCM sẽ được tổ chức lại theo hướng không còn Hội đồng nhân dân (HĐND) ở cấp quận và phường. Cụ thể:

1. Chính quyền địa phương ở Thành phố Hồ Chí Minh là cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân Thành phố và Ủy ban nhân dân Thành phố.

2. Chính quyền địa phương ở quận tại Thành phố là Ủy ban nhân dân quận. Ủy ban nhân dân quận là cơ quan hành chính nhà nước ở quận...

3. Chính quyền địa phương ở phường tại Thành phố là Ủy ban nhân dân phường. Ủy ban nhân dân phường là cơ quan hành chính nhà nước ở phường...

Như vậy, khác với mô hình truyền thống theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, tại các quận và phường của TP.HCM sẽ chỉ còn cơ quan hành chính (UBND) mà không còn cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp (HĐND). Điều này giúp giảm bớt các tầng nấc trung gian, đẩy nhanh quá trình ra quyết định và thực thi chính sách.

Chế độ thủ trưởng và trách nhiệm của người đứng đầu

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc thay đổi chế độ làm việc của UBND quận và phường. Thay vì làm việc theo chế độ tập thể như trước đây, Điều 4 và Điều 8 của Nghị quyết quy định UBND quận, phường làm việc theo chế độ thủ trưởng.

Chủ tịch UBND quận và Chủ tịch UBND phường sẽ là người đứng đầu, lãnh đạo và điều hành hoạt động của UBND, chịu trách nhiệm cá nhân trước cấp trên và trước pháp luật. Cụ thể, Chủ tịch UBND quận sẽ do Chủ tịch UBND Thành phố bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động. Tương tự, Chủ tịch UBND phường sẽ do Chủ tịch UBND quận (hoặc Chủ tịch UBND thành phố thuộc Thành phố) bổ nhiệm.

Sự thay đổi này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải nâng cao năng lực chuyên môn và trách nhiệm công vụ. Theo khoản 1 Điều 8, công chức làm việc tại UBND phường sẽ thuộc biên chế công chức của UBND quận hoặc thành phố thuộc Thành phố, giúp chuẩn hóa đội ngũ và tạo sự linh hoạt trong điều động nhân sự.

Thành lập "Thành phố trong thành phố": Mô hình Thủ Đức tương lai

Nghị quyết cũng mở đường cho việc thành lập thành phố thuộc Thành phố Hồ Chí Minh (mô hình thành phố Thủ Đức). Khác với các quận, thành phố thuộc Thành phố vẫn là một cấp chính quyền hoàn chỉnh, bao gồm cả HĐND và UBND.

Nhiệm vụ và quyền hạn của HĐND thành phố thuộc Thành phố được quy định chi tiết tại Điều 6, bao gồm việc quyết định dự toán thu chi ngân sách, chủ trương đầu tư các dự án công và giám sát hoạt động của UBND các phường trực thuộc.

Lộ trình thực hiện và giai đoạn chuyển tiếp

Theo Điều 10 và Điều 11, lộ trình thực hiện được xác định rõ ràng:

• Từ ngày 01/01/2021: Nghị quyết chính thức có hiệu lực thi hành.
• Đến ngày 30/6/2021: HĐND, UBND quận, phường nhiệm kỳ 2016-2021 kết thúc nhiệm vụ.
• Từ ngày 01/7/2021: Chính thức tổ chức thực hiện mô hình chính quyền đô thị mới.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, nếu chưa bổ nhiệm được Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND quận, phường mới, những người đang đương nhiệm nhiệm kỳ 2016-2021 sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cho đến khi có quyết định bổ nhiệm chính thức. Điều này đảm bảo tính liên tục và ổn định trong hoạt động quản lý hành chính tại địa phương.

Việc triển khai Nghị quyết 131/2020/QH14 không chỉ là sự thay đổi về mặt cơ cấu tổ chức mà còn là kỳ vọng về một bộ máy hành chính năng động, phản ứng nhanh với các vấn đề của đô thị đặc biệt, góp phần đưa TP.HCM phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.