Sự kiện Luật Cư trú 2020 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2021 đánh dấu một bước tiến lớn trong cải cách thủ tục hành chính tại Việt Nam. Một trong những thay đổi quan trọng nhất, tác động trực tiếp đến hàng triệu người dân, chính là việc thay đổi thẩm quyền đăng ký cư trú từ cấp Quận/Huyện xuống thẳng cấp Xã/Phường/Thị trấn.

Cán bộ Công an xã hướng dẫn người dân làm thủ tục đăng ký cư trú theo quy định mới từ 01/7/2021 (ảnh minh họa)

Cơ quan đăng ký cư trú: Công an cấp xã chính thức "lên ngôi"

Theo quy định cũ tại Luật Cư trú 2006, người dân tại các thành phố trực thuộc Trung ương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh khi muốn đăng ký thường trú thường phải tìm đến Công an quận, huyện, thị xã. Tuy nhiên, từ ngày 01/07/2021, rào cản này đã được gỡ bỏ.

Cụ thể, tại khoản 4 Điều 2 Luật Cư trú 2020 đã giải thích rõ về cơ quan đăng ký cư trú như sau:

"Cơ quan đăng ký cư trú là cơ quan quản lý cư trú trực tiếp thực hiện việc đăng ký cư trú của công dân, bao gồm Công an xã, phường, thị trấn; Công an huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương ở nơi không có đơn vị hành chính cấp xã."

Như vậy, thẩm quyền đăng ký thường trú, tạm trú hiện nay đã được phân cấp triệt để về cơ sở. Điều này không chỉ giúp giảm tải áp lực cho công an cấp huyện mà còn tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân, khi họ chỉ cần đến trụ sở Công an xã, phường nơi mình sinh sống để thực hiện các thủ tục pháp lý.

Sự khác biệt rõ rệt so với quy định trước đây

Để thấy rõ sự thay đổi này, chúng ta cần nhìn lại quy định tại khoản 1 Điều 21 Luật Cư trú 2006. Trước đây, thẩm quyền được chia làm hai nhóm:

• Đối với thành phố trực thuộc Trung ương: Thẩm quyền thuộc về Công an huyện, quận, thị xã.
• Đối với tỉnh: Thẩm quyền thuộc về Công an xã, thị trấn thuộc huyện; Công an thị xã, thành phố thuộc tỉnh.

Với quy định mới của Luật Cư trú 2020, sự phân biệt giữa thành phố trực thuộc Trung ương và các tỉnh thành khác đã bị xóa bỏ trong việc xác định cơ quan tiếp nhận hồ sơ. Dù bạn ở quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) hay một xã vùng sâu vùng xa, điểm đến đầu tiên để đăng ký thường trú đều là Công an cấp xã.

Hồ sơ đăng ký cư trú được đơn giản hóa và thực hiện trực tiếp tại địa phương (ảnh minh họa)

Thẩm quyền cập nhật Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư

Không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận hồ sơ, Công an cấp xã còn đóng vai trò then chốt trong việc vận hành hệ thống quản lý dân cư hiện đại. Theo khoản 3 Điều 22 Luật Cư trú 2020, cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm cập nhật thông tin về nơi thường trú, thời hạn tạm trú của công dân vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo cho người đăng ký về việc đã cập nhật thông tin.

Việc chuyển đổi từ quản lý bằng Sổ hộ khẩu giấy sang quản lý bằng dữ liệu điện tử đòi hỏi sự chính xác và kịp thời từ cấp cơ sở. Do đó, việc trao quyền cho Công an xã giúp thông tin biến động về cư trú được cập nhật nhanh nhất, đảm bảo quyền lợi cho người dân trong các giao dịch dân sự và hành chính khác.

Lời khuyên cho người dân khi đi đăng ký thường trú từ 01/7/2021

Với bối cảnh mới này, người dân cần lưu ý một số điểm sau để quá trình làm thủ tục diễn ra suôn sẻ:

• Xác định đúng địa điểm: Đến trực tiếp trụ sở Công an xã, phường, thị trấn nơi dự kiến đăng ký thường trú.
• Chuẩn bị hồ sơ: Mặc dù thủ tục đã đơn giản hơn, nhưng vẫn cần đảm bảo các giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp hoặc sự đồng ý của chủ hộ theo quy định của Luật Cư trú 2020.
• Tận dụng dịch vụ công trực tuyến: Bên cạnh việc nộp trực tiếp, người dân có thể tìm hiểu cách nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công để tiết kiệm thời gian hơn nữa.

Việc đưa quyền đăng ký cư trú về gần dân hơn là một minh chứng cho nỗ lực cải cách hành chính, lấy người dân làm trung tâm của Chính phủ và Bộ Công an trong giai đoạn mới.