Trong quy trình kết nạp người vào Đảng Cộng sản Việt Nam, công tác thẩm tra lý lịch đóng vai trò vô cùng quan trọng nhằm bảo đảm tính trung thực, trong sạch và vững mạnh của tổ chức Đảng. Việc thẩm tra lý lịch không chỉ xem xét đối với bản thân người xin vào Đảng mà còn mở rộng đến các đối tượng thân nhân có liên quan. Tuy nhiên, để tạo điều kiện thuận lợi, giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc, quy định hướng dẫn thi hành Điều lệ Đảng đã nêu rõ các trường hợp ngoại lệ không bắt buộc phải tiến hành thẩm tra lý lịch riêng biệt.

1. Đối tượng bắt buộc phải thẩm tra lý lịch khi xin vào Đảng

Theo hướng dẫn thi hành Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam tại Hướng dẫn 01-HD/TW năm 2021 của Ban Chấp hành Trung ương, những người cần thẩm tra lý lịch gồm có:

• Bản thân người vào Đảng: Tiến hành xác minh quá trình học tập, công tác, thái độ chính trị, việc chấp hành đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
• Thân nhân của người vào Đảng: Bao gồm cha, mẹ đẻ; cha, mẹ vợ hoặc cha, mẹ chồng; người trực tiếp nuôi dưỡng bản thân; vợ hoặc chồng; người trực tiếp nuôi dưỡng vợ hoặc chồng; và con đẻ của người vào Đảng có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

2. Các trường hợp được miễn hoặc không phải thẩm tra lý lịch riêng

Nhằm đơn giản hóa quy trình thủ tục mà vẫn duy trì tính chặt chẽ về lý lịch chính trị, Hướng dẫn 01-HD/TW năm 2021 quy định cụ thể các trường hợp không phải thẩm tra lý lịch như sau:

Trường hợp thân nhân bên nội, bên ngoại đã là Đảng viên

Nếu các thân nhân thuộc diện phải thẩm tra như cha, mẹ đẻ, người trực tiếp nuôi dưỡng, anh, chị, em ruột hoặc con đẻ của người xin vào Đảng đang là đảng viên, thì cấp ủy có thẩm quyền có thể xem xét không tiến hành thẩm tra lý lịch riêng đối với các đối tượng này.

Điều kiện áp dụng bắt buộc bao gồm:

• Người xin vào Đảng đã tự kê khai đầy đủ, rõ ràng, trung thực tất cả các thông tin liên quan trong bản khai lý lịch.
• Bản khai lý lịch đã được cấp ủy quản lý hồ sơ đảng viên (nơi người thân đang sinh hoạt) xác nhận đúng sự thật.

Trường hợp bên vợ hoặc chồng đã là Đảng viên

Đối với lý lịch phía bên vợ hoặc chồng của người xin vào Đảng, nếu người vợ/chồng đang là đảng viên chính thức hoặc dự bị thì không bắt buộc phải xác minh lý lịch người vợ/chồng đó.

Đồng thời, quy định này cũng được mở rộng áp dụng đối với cha, mẹ đẻ, người trực tiếp nuôi dưỡng, anh, chị, em ruột của vợ hoặc chồng nếu những người này đang là đảng viên, với điều kiện thông tin khai báo đầy đủ, trung thực và có xác nhận hợp lệ từ cấp ủy có thẩm quyền.

Trường hợp cùng sinh sống lâu đời tại địa phương

Trong trường hợp người xin vào Đảng và các thân nhân thuộc diện xác minh đều cùng sinh sống, làm việc liên tục tại quê quán trong cùng một tổ chức đảng cấp xã, phường, thị trấn từ đời ông, bà nội đến nay, và đã được đảng ủy cơ sở xác nhận rõ ràng thì không cần phải tổ chức thẩm tra riêng rẽ từng người.

3. Nguyên tắc thẩm tra và thời hạn giải quyết hồ sơ lý lịch

Trong công tác kiểm tra, xác minh lý lịch kết nạp Đảng, các cơ quan chuyên trách tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc chỉ thẩm tra đối với những nội dung chưa rõ hoặc còn nghi vấn. Trường hợp các thông tin đã đầy đủ, minh bạch và có căn cứ xác nhận từ tổ chức đảng có thẩm quyền thì không tiến hành xác minh lại.

Về mặt thời hạn giải quyết khi gửi công văn thẩm tra lý lịch:

• Trường hợp trong nước: Thời hạn giải quyết và phản hồi kết quả xác nhận không quá 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị.
• Trường hợp ở ngoài nước: Thời hạn giải quyết không quá 90 ngày làm việc để bảo đảm quy trình đối ngoại và xác minh thông tin chính xác.

Thực hiện đúng quy định thẩm tra lý lịch giúp các cấp ủy đảng đánh giá chính xác tiêu chuẩn chính trị của quần chúng ưu tú, nâng cao chất lượng công tác phát triển đảng viên trong giai đoạn mới.